برای مشاهده نتایج کلید Enter و برای خروج کلید Esc را بفشارید.

روش‌های ترغیب کودک و نوجوان به کتاب‌خوانی

امروزه کمتر کسی وجود دارد که از اهمیت کتاب‌خوانی و فواید بی‌شمار آن بی‌خبر باشد. علاقه به کتاب و عادت به کتاب‌خوانی در هر سن و سالی که باشیم ما را بهره‌مند کرده و منتفع می‌کند. این روزها کارکرد کتاب‌خوانی برای فعال نگاه‌داشتن مغز در دوران میان‌سالی و جلوگیری از بیماری‌هایی مانند آلزایمر و زوال عقل در کهن‌سالی بیشتر موردتوجه قرار گرفته است. ولی باید دانست که اهمیت کتاب‌خوانی در دوران کودکی و نوجوانی اگر بیشتر از اهمیت آن در دوران کهن‌سالی نباشد قطعا کمتر نیست. کتاب خواندن برای کودک به توسعه دایره واژگان او کمک کرده و مهارت ارتباطی را در او بالا می‌برد. همچنین به کسب دانش توسط کودک کمک کرده و به او این توانایی را می‌دهد که ایده پردازی کند. بالا رفتن اطلاعات در کودکان و نوجوانان به‌واسطه مطالعه منجر به بالا رفتن اعتمادبه‌نفس در آن‌ها می‌شود. تحریک خلاقیت و فعال نگه‌داشتن ذهن نیز از دستاوردهای دیگر مطالعه برای کودکان و نوجوانان است. کاهش اضطراب و استرس که معمولا در سنین نوجوانی اجتناب‌ناپذیر است با مطالعه و غرق شدن در عالم کتاب به دست می‌آید. درعین‌حال به نوجوان در هم ذات پنداری با شخصیت‌های داستان و الگوپذیری مثبت کمک می‌کند. با دانستن گوشه‌ای از فواید کتاب‌خوانی در سنین کودکی و نوجوانی باید به دنبال روش‌هایی برای ترغیب فرزندان خود از سنین کودکی و نوجوانی به کتاب‌خوانی و مطالعه بگردیم. این نوشتار در نظر دارد پیشنهاد‌هایی در این راستا ارائه دهد.

روش‌های ترغیب کودک و نوجوان به کتاب‌خوانی

در دسترس بودن منابع

اولین گام برای علاقه‌مند کردن فرزندان به مطالعه، در دسترس قرار دادن منابع است. این منابع علاوه بر خود کتاب می‌تواند پدر و مادر و پدربزرگ و مادربزرگ و … باشد. والدین و اطرافیانی که کتاب می‌خوانند بهترین مشوق برای علاقه‌مند کردن کودک به مطالعه هستند. به همین دلیل پیشنهاد می‌کنیم در منزل قفسه‌های کتابی داشته باشید که در معرض دید کودکتان باشد. همچنین هنگام مطالعه جلوی چشم کودک باشید. ساعات کتاب خواندنتان را به‌گونه‌ای تنظیم کنید که کودک در آن ساعت در منزل و بیدار باشد. اگر موضوع مطالعه شما برای کودکتان جالب شد و دراین‌باره از شما سوال کرد با گشاده‌رویی و با زبان ساده به او جواب دهید. به این نکته دقت کنید که نحوه جواب دادن شما به کنجکاوی کودکتان می‌تواند دیدگاه او را نسبت به کتاب تعیین کند. بخشی از مطالب کتاب را به‌نحوی‌که درک آن در توان کودک باشد برایش توضیح دهید و به و این امیدواری را بدهید که وقتی بزرگ‌تر شد خودش می‌تواند تمام مطالب کتاب را بخواند. این جمله کودک را مشتاق یادگیری خواندن و مطالعه خواهد کرد.

تعیین سطح خوانایی

گام بعدی در ایجاد علاقه به کتاب‌خوانی تعیین سطح خوانایی کودک است. سطح خوانایی، سطح درک کودک از محتوای کتاب است. به این معنا که محتوای کتاب هم ازنظر لغوی و هم ازنظر معنایی برای کودک قابل‌فهم باشد. برای آزمودن تناسب لغوی کتاب با درک کودک اگر کودک خود می‌خواهد کتابی را مطالعه کند از روش زیر استفاده کنید: کتاب را از وسط باز کنید تا کودک یک صفحه کامل را بخواند. اگر در یک صفحه معنی 4-5 کلمه را نفهمید کتاب برای سن او مناسب نیست. اگر تعداد لغات ناآشنا در یک صفحه کمتر از این تعداد بود بامعنی کردن لغات قبل از خواندن کتاب یا حین آن به بالا رفتن دایره واژگان کودک کمک کنید. برای دانستن سطح درک معنایی در کودک به جدول‌های معتبر رشد مراجعه کنید.

ایجاد علاقه در کودک و نوجوان برای مطالعه کتاب

توجه به سلیقه کودک و نوجوان

گام سوم توجه به علاقه و واکنش کودک و نوجوان است. طبیعتا هر موضوعی موردعلاقه و توجه هر مخاطبی نیست. اگر کودک شما از قصه شنگول‌ومنگول خوشش نمی‌آید و به شنیدن آن رغبتی ندارد به این معنی نیست که دوست ندارد برایش کتاب بخوانید. شاید باید محتوای داستان را عوض کنید. شاید کودک شما با قصه‌ای دیگر در کتابی دیگر ارتباط بهتری برقرار کند. باید دانست که علاقه کودک به داستان، اول به دلیل هم ذات پنداری است؛ یعنی کودک بخواهد و بتواند خود را به‌جای شخصیت اصلی یا یکی از شخصیت‌های داستان بگذارد. شاید کودکی که از دور شدن از مادرش هراس دارد و همیشه نگران حضور غریبه‌ها در اطرافش بوده است از داستان شنگول‌ومنگول که محموعه‌ای از ترس‌های پنهانی اوست، لذت نبرد و ترجیح دهد بجای بزغاله‌ها نباشد! بهتر است اول دامنه علاقه‌مندی فرزندمان را کشف کنیم بعد به سراغ کتاب‌خوانی برای او برویم. به این منظور باید بدانیم که علاقه کودک در هر سنی تغییر می‌کند. برای اطلاع از علایق کودک در سنین مختلف می‌توانید به مقاله «نکات اساسی قصه‌گویی برای کودکان» مراجعه کنید.

ایجاد فضای کتاب‌خوانی در منزل

به‌عنوان آخرین گام برای علاقه‌مند کردن فرزندان به مطالعه باید فضای کتاب‌خوانی در منزل ایجاد کنیم. ایجاد فضا می‌تواند تنظیم برنامه‌ای برای مطالعه خانوادگی باشد. در ساعت مطالعه خانوادگی حتی اگر فرزندمان خواندن بلد نباشد کتاب در اختیارش بگذارید تا ورق بزند و عکس‌های آن را تماشا کند. در این کار و سر درآوردن از محتوای کتاب راهنمایی کنید. برای کودکی که نمی‌تواند بخواند، کتاب شیئی پررمزوراز و جذاب است. نگران چروک یا پاره شدن صفحات کتاب نباشید. این هزینه ایست که در ازای علاقه‌مند شدن فرزندتان به کتاب‌خوانی ابدا به چشم نخواهد آمد. اگر کودک شما به‌تازگی خواندن را یاد گرفته است با آرامش در هجی کردن کلمات به او کمک کنید و با خواندن کلمات سخت و پیچیده او را با عبارات محبت‌آمیز تشویق کنید. مراقب باشید در این کار زیاده‌روی نکنید. بگذارید کودک با آرامش کتاب بخواند و از خواندن لذت ببرد. مراقب باشید او را به تشویق بیش‌ازحد عادت ندهید. کودکان نو سواد هنوز هم مشتاق‌اند که دیگران برایشان کتاب بخوانند. به همین دلیل گاهی به آن‌ها پیشنهاد کنید که برایش کتاب بخوانید. جوری کنار هم بنشینید که هر دو به محتوای کتاب و تصاویر آن اشراف داشته باشید. می‌توانید هنگام کتاب خواندن برای کودک انگشتتان را زیر کلمات قرار دهید. لازم نیست سرعت کتاب‌خوانی‌تان را خیلی پایین بیاورید. به‌مرور سرعت دیدن و خواندن کلمات توسط کودک بالا می‌رود.

به تغییر علاقه‌مندی مطالعه فرزندانتان در سنین مختلف دقت کنید و به آن احترام بگذارید. درعین‌حال در انتخاب کتاب‌های مناسب برای مطالعه فرزندتان او را دوستانه راهنمایی کنید. دورادور روند مطالعه فرزند نوجوانتان را تحت نظر داشته باشید و اگر انحرافی در روند مطالعه او به چشمتان خورد بدون تنش و با سعه صدر او را متوجه تبعات مطالعه منابع نامناسب نمایید. دقت داشته باشید که کتاب‌خوانی می‌تواند پل ارتباطی خوبی بین شما و نوجوانتان باشد. به همین دلیل زمانی را به مطالعه کتاب‌های موردعلاقه او اختصاص دهید و اگر دوست داشت با او درباره برداشتتان از کتاب گفتگو کنید و نقد او را با گشاده‌رویی و صبوری کامل بشنوید. این کار بهترین روش شناخت متقابل والدین و فرزندان از دنیای یکدیگر است. قطعا آغاز این کار از دوران نوجوانی بسیار سخت خواهد بود. برای همین فرصت را از دست ندهید و تا دیر نشده آغاز کنید.

 

درباره نویسنده:

رزا عطایی، کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی، مربی فرهنگی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، برگزیده کشوری دوره‌های مختلف جشنواره‌های قصه‌گویی، مدرس قصه‌گویی و دوره‌های پرورش خلاقیت و بازی درمانی و نیز مربی کودکان با نیاز‌های ویژه است.