برای مشاهده نتایج کلید Enter و برای خروج کلید Esc را بفشارید.

سرایت هیجانی چیست؟

هیجان‌ها اغلب در پاسخ به محرک‌ها و رویدادهای مهم زندگی ظاهر می‌شوند و امکان سازگاری با محیط اطراف خود و شرایط درونی تجربه شده را به فرد می‌دهند. برخلاف خُلق و خو، هیجان حالتی نسبتا ناپایدار و معمولا گذرا دارد و در واکنش به شرایط جاری ظاهر می‌شوند. ناتوانی در تنظیم حالات هیجانی ممکن است منجر به بروز آسیب‌های روان‌شناختی و یا حتی اختلالات روانی گردد. یکی از نکات قابل‌توجه در مورد هیجان‌ها به سرایت و مسری بودن آن‌ها مربوط است. درواقع سرایت هیجانی به انتقال ناخودآگاه احساس میان افراد اشاره دارد. این بدان معناست که ما با مشاهده هیجانات اطرافیان خود می‌توانیم تحت تاثیر حالات هیجانی آن‌ها قرار بگیریم، شاید از همین روست که روانشناسان معتقدند که معاشرت با افراد بانشاط و سرزنده می‌تواند به بهبود حالات هیجانی و احساس رضایت فرد کمک کند و در مقابل قرار گرفتن در موقعیت‌ها و معاشرت با افراد دارای خلق پایین، بر بروز و تشدید حالات خمودی و کسالت اثرگذار است.

علت سرایت هیجانی

عوامل متعددی می‌توانند باعث سرایت هیجانی در بین دو فرد یا در میان یک گروه گردد. تقلید یکی از این موارد است. انسان و برخی از گونه‌های جانوری با دارا بودن خاصیت تقلید قادرند در بسیاری از مواقع مسائل مختلف را بدون تجربه و آزمون‌وخطا و صرفا از طریق مشاهده بیاموزند. در سنین پایین تقلید به‌صورت ناهشیارانه صورت می‌گیرد اما رفته‌رفته دامنه هوشیاری به‌ واسطه افزایش سن و کسب تجربه در تقلید افزایش پیدا می‌کند.

دلایل تکاملی سرایت هیجانی بیشتر در زنان

سرایت هیجانی بیشتر در زنان

مطالعات نشان می‌دهند که زنان نسبت به مردان بیشتر تحت تاثیر هیجانات اطرافیان خود قرار می‌گیرند که خود این امر می‌تواند متاثر از عوامل تکاملی باشد. نقش زنان به‌عنوان مادر خانواده اقتضا می‌کند که آن‌ها برای مدیریت هرچه بهتر فضای خانوادگی و رسیدگی به فرزندان خود به میزان بیشتری از این قابلیت برخوردار باشند. از سوی دیگر همین قابلیت می‌تواند زمینه‌ساز آسیب‌پذیری بیشتر زنان نسبت به هیجانات منفی اطرافیانشان باشد. جالب است که تحقیقات نشان می‌دهد هر چه مجاورت افراد نزدیک‌تر باشد احتمال سرایت هیجانی افزایش پیدا می‌کند.

نورون‌های آیینه‌ای

تجهیز سیستم عصبی ما با نورون‌های آینه‌ای یکی دیگر از قابلیت‌های زیستی ما برای تاثیر پذیری از شرایط هیجانی است. هرچند نورون‌های آینه‌ای ابتدا در میمون‌ها شناسایی شدند اما مطالعات آسیب‌شناختی وجود نورون‌های آینه‌ای در مغز انسان‌ها را نیز تایید می‌کند. دو قابلیت عمده که این نورون‌ها در اختیار ما قرار می‌دهند عبارت‌اند از توانایی تقلید و همچنین درک فعالیت دیگران. دارا بودن این قابلیت به انسان کمک می‌کند تا در تعاملات اجتماعی ضروری عملکردی مناسب داشته باشد، قابلیتی که افراد مبتلا به اختلال اوتیسم فاقد آن می‌باشند.

ادراک زیر آستانه‌ای عامل دیگری است که به‌صورت ناخودآگاه و ناهشیار باعث تحت تاثیر قرار گرفتن افراد از هیجانات اطرافیانشان می‌شود. در این حالت فرد بدون آنکه آگاه باشد با توجه به پیام‌هایی که از محیط خود دریافت می‌کند از هیجانات موجود تاثیر می‌پذیرد.

بنابر آنچه بدان اشاره شد مشخص می‌شود که سرایت هیجانی چگونه مانند یک شمشیر دو لبه بر زندگی افراد اثرگذار است. این قابلیت هیجانی از سویی به بروز حالات انسان دوستانه، گسترش همدلی و ایجاد شبکه‌های حمایتی کمک می‌کند و از دیگر سو می‌تواند بار هیجانی اضافه را بر فرد تحمیل کند. امروزه رسانه‌ها و سرویس‌های خدماتی و تجاری با تاثیر گرفتن از این دیدگاه و به کمک فنون وابسته به القای خُلق در جهت منافع خود بهره می‌برند.

همانطور که اشاره شد، هیجان‌ها ناپایدار و زودگذر هستند و در صورت عدم مدیریت صحیح می‌توانند مشکل آفرین شوند، مقاله «علت رفتارهای هیجانی چیست و چگونه باید اراده خود را افزایش دهیم؟» را مطالعه کنید.

 

درباره نویسنده:

افسانه جوربنیان (کاندیدای دکتری تخصصی روان‌شناسی – عضو سازمان نظام روان‌شناسی) روان‌شناس مرکز مشاوره و خدمات روان‌شناختی تدبیر؛ ارائه دهنده کلیه خدمات روان‌شناختی، روان‌پزشکی، مشاوره و متدهای روز در عرصه علوم اعصاب در شهر تبریز.