برای مشاهده نتایج کلید Enter و برای خروج کلید Esc را بفشارید.

اختلال دوقطبی چیست؟ راهنمای کامل علائم، دلایل، تست، درمان و مدیریت بیماری افسردگی شیدایی

فهرست

بیماری اختلال دوقطبی چیست؟

اختلال دوقطبی (معادل انگلیسی bipolar disorder) یک بیماری روانی مزمن است که با علائم تغییر شدید خلق و خو و روحیه تشخیص داده می‌شود. علائم آن شامل بالا رفتن افراطی روحیه یا حالتی به نام شیدایی است. همچنین اختلال دوقطبی می‌تواند شامل دوره‌های افسردگی هم باشد. به اختلال دوقطبی، بیماری دوقطبی یا افسردگی شیدایی هم گفته می‌شود.

افراد مبتلا به اختلال دوقطبی احتمالا در رسیدگی و اداره کارهای روزمره زندگی، چه در مدرسه چه محل کار و چه در روابط شخصی خود دچار مشکل می‌شوند. اگر چه هیچ علاج قطعی برای این بیماری وجود ندارد، اما گزینه‌های درمانی زیادی وجود دارند که می‌توانند از شدت و تکرار علائم بیماری بکاهند.

آمار ابتلا چقدر است؟ حقیقت‌های بیماری اختلال دوقطبی چیست؟

۱. اختلال دوقطبی یک اختلال مغزی نسبتا شایع است.

۲. اگر خودتان یا یکی از عزیزانتان مبتلا به اختلال دوقطبی باشد، باید بدانید که تنها نیستید و این اختلال در دنیا دامن حدود ۶۰ میلیون نفر را گرفته است.

۳. در حقیقت چیزی حدود ۳ درصد از افراد بالغ در آمریکا را (حدود ۵ میلیون نفر) به آن مبتلا هستند.

۴. میانگین سنی برای بروز نشانه‌های اختلال دوقطبی حوالی ۲۵ سالگی است.

۵. دوره یا فاز افسردگی ناشی از اختلال دوقطبی، حداقل ۲ هفته طول می‌کشد.

۶. طول دوره شیدایی نیز می‌تواند از چند روز تا چندین هفته متغیر باشد. برخی افراد مبتلا به این اختلال، در سال چندین بار دچار تغییر روحیه می‌شوند و برخی دیگر به شکل نادر و صرفا در فاصله چنین ساله دچار این حالت می‌شوند.

آمار ابتلا چقدر است؟ حقیقت‌های بیماری اختلال دوقطبی چیست؟

انواع اختلال دوقطبی

سه نوع اصلی از اختلال دوقطبی وجود دارد: دوقطبی نوع ۱، دوقطبی نوع ۲ و چرخه‌ای

اختلال دوقطبی نوع ۱

تعریف اختلال دوقطبی نوع ۱ این است که فرد مبتلا حداقل به مدت ۱ هفته وارد فاز شیدایی شود و یا اینقدر علائم جنون شدیدی داشته باشد که لازم باشد فورا بستری شود. معمولا در اختلال دوقطبی نوع ۱ فرد قبل یا بعد از فاز شیدایی، لااقل به مدت ۲ هفته دچار دوره‌های شیدایی خفیف یا دوره‌های افسردگی حاد می‌شود. این نوع از اختلال به شکل یکسان دامن مردان و زنان را می‌گیرد.

اختلال دوقطبی نوع ۲

در واقع منظور از اختلال نوع دوم، شکل خفیف‌تر نوع اول است. افراد مبتلا به این نوع از اختلال دوقطبی، لااقل برای مدت ۲ هفته یک دوره افسردگی را تجربه می‌کنند. همچنین این افراد یک دوره شیدایی خفیف را تجربه می‌کنند که به مدت ۴ روز ادامه پیدا می‌کند. به گفته روانشناسان این نوع اختلال دوقطبی در زنان شایع‌تر است.

سیکلوتیمیا یا اختلال روحیه چرخه‌ای

مبتلایان به سیکلوتومی دچار دوره‌های شیدایی خفیف و افسردگی می‌شوند. در این حالت شدت و تکرار نشانه‌های شیدایی و افسردگی کمتر از اختلال دوقطبی نوع اول و دوم است. افراد مبتلا به اختلال خلقی چرخه تنها یک یا ماه از سال را دارای روحیه پایدار هستند و بقیه ماه‌ها به شکل چرخه‌ای یا در حالت شیدایی خفیف و یا افسردگی به سر می‌برند.

علائم / نشانه‌های بیماری اختلال دوقطبی چیست؟

سه نشانه اصلی وجود دارد که همراه با اختلال دوقطبی بروز می‌کند: شیدایی، جنون خفیف و افسردگی.

در فاز شیدایی، احساسات و عواطف فرد مبتلا به بیماری دوقطبی، معمولا شدت می‌گیرد. در مرحله شیدایی، فرد احساس هیجان و انگیزه می‌کند و سرمست از انرژی فراوان است.

علائم فاز / دوره شیدایی اختلال دوقطبی چیست؟

  • داشتن احساس بالا بودن یا خوش‌بینی غیرطبیعی یا تحریک‌پذیری / کج خلقی شدید
  • داشتن باورهای غیرواقع‌بینانه و متکبرانه در مورد قدرت‌ها و استعدادهای خود
  • خوابیدن به میزان خیلی کم و از طرفی احساس انرژی زیاد داشتن
  • سریع صحبت کردن و مجال ندادن به دیگران
  • هجوم افکار مختلف؛ از شاخه‌ای به شاخه دیگر پریدن
  • حواس‌پرتی شدید و عدم توانایی تمرکز
  • اشتباه در قضاوت و بررسی و انجام رفتارهای تکانشی / هیجانی
  • دست زدن به رفتارهای بی‌پروا، بدون فکر کردن به عواقب آن (مست کردن بیش از حد، قانون‌شکنی، داشتن رابطه جنسی پر خطر، استفاده از مواد مخدر)
  • توهم (در موارد شدید)

هیپومانیا یا جنون خفیف اغلب جزوی از نشانه‌های اختلال دوقطبی II / نوع ۲ است. این نوع جنون به شیدایی شباهت دارد اما شدید نیست. بنابراین برخلاف حالت شیدایی، جنون خفیف باعث دردسر و مشکل خاصی در زندگی عادی (درس و کار یا روابط اجتماعی فرد) نمی‌شود. با این حال افرادی که دچار شیدایی خفیف می‌شوند احتمالا خودشان متوجه ایجاد تغییر در روحیاتشان خواهند شد.

نشانه‌های فاز افسردگی اختلال دوقطبی چیست؟

  • احساس ناامیدی، غم، پوچی
  • زودرنجی
  • خستگی و از دست دادن انرژی
  • کند بودن ذهنی و جسمی
  • تغییر در وزن و اشتها
  • مشکل تمرکز و حافظه
  • احساس بی‌ارزشی و گناه
  • عدم علاقه به فعالیت‌هایی که روزگاری از آن‌ها لذت می‌برد
  • مشکل خواب
  • افکار مرگ و خودکشی

اگرچه این اختلال یک بیماری نادر نیست، اما تشخیص اختلال دوقطبی به دلیل علائم متنوعی که دارد، دشوار است و در خیلی از موارد با بیماری اسکیزوفرنی اشتباه گرفته می‌شود.

علائم نشانه‌های بیماری اختلال دوقطبی چیست؟

علائم اختلال دوقطبی در زنان

هر چند تعداد زنان و مردان مبتلا به اختلال دوقطبی، مساوی است، اما علائم اصلی این اختلال می‌تواند بین دو جنس زن و مرد متفاوت باشد.

نشانه‌های اختلال دوقطبی در اغلب زنان شامل مواد زیر است:

  • این اختلال در اواخر ۲۰ یا ۳۰ سالگی زنان، تشخیص داده می‌شود
  • دوره‌های شیدایی زنان خفیف‌تر است
  • در عوض دوره‌های افسردگی زنان طولانی‌تر از مردان است
  • بیش از ۴ دوره افسردگی یا شیدایی را در سال تجربه می‌کنند که در اصطلاح به آن چرخه سریع گفته می‌شود
  • به شکل همزمان دچاری بیماری‌های دیگری هم می‌شوند که شامل بیماری تیروئید، چاقی، اختلالات اضطرابی و میگرن است
  • احتمال اعتیاد دائمی زنان به الکل بیشتر است
  • همچنین احتمال عود اختلال دوقطبی در زنان بیشتر است.

دلیل این موضوع آن است که تغییرات هورمونی بدن زنان به دلیل قاعدگی، بارداری یا یائسگی بیشتر است.

علائم اختلال دوقطبی در مردان چیست؟

اگر چه علائم مشترک اختلال دوقطبی بین زن و مرد زیاد است، اما تجربیات مردان می‌تواند متفاوت از زنان باشد. علائم این اختلال در مردان شامل موارد زیر است:

  • این اختلال از همان دوران کودکی در مردان خود را نشان می‌دهد
  • دوره‌های شیدایی و افسردگی شدیدتری را تجربه می‌کنند بخصوص دوره شیدایی شدید
  • دچار مشکل اعتیاد به مواد مخدر می‌شوند
  • در طی دوره‌های شیدایی بدرفتاری و هنجار شکنی می‌کنند
  • احتمال مراجعه به روانشناس / روان‌پزشک به جهت درمان از سوی مردان مبتلا به اختلال دوقطبی کمتر از زنان است.
  • احتمال خودکشی و مرگ مردان بیشتر از زنان است.

اختلال دوقطبی در کودکان

تشخیص اختلال دوقطبی در کودکان سخت و بحث برانگیز است. دلیل این امر آن است که علائم این اختلال در کودکان همیشه مانند نشانه‌های بزرگسالان نیست. همچنین روحیه و رفتارهای آن‌ها احتمالا با معیارهایی که پزشکان برای تشخیص اختلال در بزرگسالان استفاده می‌کنند، مطابقت نداشته باشد.

بسیاری از علائم بیماری دوقطبی که در کودکان بروز می‌کند با نشانه‌های طیف وسیعی از اختلالات دیگری که ممکن است در کودکان رخ دهد، همپوشانی دارند، از جمله اختلال کمبود توجه / بیش فعالی (ADHD).

با این حال، با تلاش‌های صورت گرفته در چند دهه گذشته، روانشناسان و روان‌پزشکان موفق به تشخیص موفق این بیماری در کودکان شده‌اند. اگر چه روند تشخیص اختلال دوقطبی کودکان ممکن است چندین هفته یا چند ماه به طول بیانجامد، اما پس از تشخیص می‌توان با استفاده از روش‌های درمان، کودک را کمک کرد. در چنین شرایطی، کودک نیازمند کار درمانی با روانشناس متخصص کودکان است.

کودکان هم مانند بزرگسالان مبتلا به اختلال دوقطبی، در دوره‌های خاصی روحیه‌شان افزایش پیدا می‌کند. در چنین شرایطی کودکان بسیار خوشحال هستند و در رفتارهایشان علائم هیجان را می‌توان مشاهده کرد. معمولا پس از چنین دوره‌هایی، فاز افسردگی نیز از راه فرا می‌رسد. اگر چه تغییرات خلق و خو در همه کودکان یک امر عادی است، اما تغییراتی ناشی از دوقطبی، بسیار واضح و مسلم هستند. همچنین این تغییرات بسیار شدیدتر از تغییر روحیه طبیعی در کودکان است.

علائم جنون / شیدایی در کودکان مبتلا به اختلال دوقطبی

علائم دوره‌های شیدایی کودک مبتلا به این اختلال می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

  • به نمایش گذاشتن رفتارهای سبک سرانه و احساس خوشحالی زیاد
  • ریتم سریع گفتگو (تند تند حرف زدن) و تغییر مداوم موضوع حرف‌ها
  • مشکل در تمرکز
  • انجام کارهای خطرناک یا رفتارهای مخاطره آمیز
  • داشتن یک دوره بسیار کوتاه ثبات خلق و خو که به سرعت به خشم و طغیان منتهی می‌شود
  • دشواری در به خواب رفتن و عدم احساس خستگی به خاطر نخوابیدن

علائم افسردگی در کودکان مبتلا به اختلال دوقطبی

علائم افسردگی کودکان مبتلا به این اختلال می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

  • بی‌تفاوتی، بسیار غمگین بودن
  • خوابیدن بیش از حد یا خیلی کم
  • فقدان انرژی کافی برای فعالیت‌های معمول یا عدم علاقه به هر گونه فعالیت
  • ناله کردن به خاطر بی‌حالی که شامل سر درد و دل درد مدام است
  • احساس گناه، بی‌لیاقتی و بی‌ارزشی
  • خوردن بیش از حد یا خیلی کم
  • فکر کردن در مورد مرگ و احتمالا خودکشی

سایر نشانه‌های احتمالی اختلال دوقطبی در کودکان

برخی از مشکلات رفتاری که در کودکان بروز می‌کند، می‌تواند نتیجه یک بیماری دیگر باشد. ADHD / اختلال کمبود توجه و بیش‌فعالی و دیگر اختلال‌های رفتاری نیز می‌توانند همراه با اختلال دوقطبی در کودکان به وجود بیایند. توصیه اکید این است که کودکان را حتما پیش روانشناس متخصص کودک ببرید تا تشخیص درست بدهد.

اختلال دوقطبی در نوجوانان

رفتارهای حرص‌آور نوجوانان برای اغلب والدین یک موضوع تکراری است. تغییر هورمون‌ها به دلیل بلوغ، به علاوه تغییراتی که در زندگی افراد نوجوان شکل می‌گیرد، باعث می‌شود که حتی خوش اخلاق‌ترین نوجوان‌ها هم گاه و بیگاه کمی ناراحت یا بیش از حد احساسی و زودرنج شوند. با این حال تغییر خلق و خوی برخی از نوجوان‌ها، احتمالا به علت مشکلات جدی‌تری مثل اختلال دوقطبی است.ب

روز اختلال دوقطبی در اواخر دوره نوجوانی و اوایل دوره جوانی بسیار شایع است.

علائم شایع دوره‌های شیدایی نوجوانان شامل موارد زیر است:

  • خیلی خوشحال بودن
  • بد رفتاری یا رفتار نادرست و نابهنجار
  • دست زدن به رفتارهای پرخطر
  • سوء‌مصرف مواد مخدر
  • فکر کردن بیش از حد به سکس
  • هیجان جنسی بیش از حد یا داشتن رابطه جنسی افراطی
  • دشواری در خوابیدن و نداشتن هیچ گونه علائم فرسودگی یا خستگی
  • مشکل در تمرکز یا حواس پرتی سریع

علائم زیر در نوجوانان مبتلا به اختلال دوقطبی و در طی دوره افسردگی شایع است:

  • خوابیدن بیش از حد یا خیلی کم
  • غذا خوردن افراطی یا خیلی کم
  • احساس غم و اندوه زیاد و هیجان بسیار پایین
  • اجتناب از فعالیت‌ها و دوری از دوستان
  • فکر کردن در مورد مرگ و خودکشی

تشخیص و درمان بیماری دوقطبی می‌تواند نوجوانان را در زیستن یک زندگی سالم کمک کند.

دلایل بروز اختلال دوقطبی چیست؟

دلایل بروز اختلال دوقطبی چیست؟

اختلال دوقطبی نوعی اختلال سلامت روان رایج محسوب می‌شود و با این حال هنوز هم ابعاد آن به شکل کامل برای روان‌پزشکان و محققان شناخته نشده است. هنوز مشخص نیست که چه عواملی در یک فرد باعث ایجاد این اختلال می‌شود و در دیگری نمی‌شود.

ژنتیک

اختلال دوقطبی می‌تواند از والدین به کودک منتقل شود. نتایج تحقیقات نشان می‌دهد که بین مشکلات ژنتیک و افراد مبتلا به اختلال دوقطبی ارتباط وجود دارد. اگر سابقه خانوادگی ابتلا به بیماری دوقطبی دارید، احتمال ابتلای شما به این اختلال ۴ الی ۶ برابر افرادی است که فاقد سابقه خانوادگی ابتلا به این بیماری هستند.

با این حال، این بدان معنا نیست که هرکسی که در اقوام خود فردی مبتلا به اختلال دوقطبی را سراغ داشته باشد، خود نیز به آن مبتلا خواهد شد. به علاوه تمام افرادی که دچار بیماری دوقطبی می‌شوند لزوما قبلا کسی در خانواده‌شان سابقه ابتلا به این بیماری را نداشته است.

با تمامی این تفاسیر برای جمع‌بندی باید گفت که ظاهرا ژنتیک نقش مهمی در بروز اختلال دوقطبی ایفا می‌کند.

ساختار مغز

ممکن است تغییرات غیرعادی در ساختار مغز، خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهد. نتایج برخی مطالعات نشان می‌دهد که مغز افراد مبتلا به اختلال دوقطبی با دیگر افراد سالم یا مبتلا به سایر اختلالات روانی تفاوت دارد.

عوامل محیطی

این فقط عوامل جسمی و ذهنی نیستند که می‌توانند باعث شکل گیری اختلال دوقطبی شوند، بلکه عوامل بیرونی نیز در آن موثر هستند. این عوامل شامل موارد زیر است:

  • استرس شدید
  • ضربه‌های روحی
  • بیماری جسمی

هر یک از این عوامل، به تنهایی ممکن است در ابتلا به اختلال دوقطبی افراد موثر باشند. اما ترکیب این عوامل باعث افزایش احتمال ابتلا به بیماری می‌شود.

عوامل موثر در تشدید بیماری اختلال دوقطبی چیست؟

استرس

اتفاقات استرس‌زای زندگی می‌تواند در افرادی که دچار مشکلات ژنتیکی هستند، منجر به اختلال دوقطبی شود. منظور از اتفاقات استرس‌زا می‌تواند هم اتفاقات مثبت مثل ازدواج، قبول شدن و رفتن به دانشگاه باشد و هم حوادث ناگوار مثل فوت یکی از اعضای خانواده یا دوست صمیمی، اخراج شدن از کار یا نقل مکان.

مصرف موارد مخدر

اگر چه مصرف مواد مخدر دلیل به وجودن آمدن اختلال دوقطبی نیست، اما عوارض این بیماری را تشدید می‌کند. موادی مثل کوکائین، اکستازی، آمفتامین باعث تحریک فاز شیدایی می‌شوند و از طرف دیگر الکل و ترانکولایزر باعث تحریک فاز افسردگی می‌شوند.

دارو

برخی از داروهای خاص و به ویژه داروهای ضد افسردگی می‌توانند سبب تحریک فاز شیدایی فرد مبتلا شوند. برخی داروهای بدون نسخه مثل داروهای سرماخوردگی، قرص‌های لاغری، کافئین، کورتیکواستروئید و داروهای تیروئید نیز می‌توانند باعث افزایش شیدایی شوند.

تغییرات فصلی

اغلب اوقات دوره‌های شیدایی و افسردگی از تغییرات الگوی فصلی تبعیت می‌کنند. دوره‌های شیدایی اکثرا در طی دوره تابستان بروز می‌کنند و دوره‌های افسردگی در فصل‌های پاییز، زمستان و بهار رایج هستند.

اختلال خواب

کمبود خواب – حتی کاهش و کسر خواب چند ساعته می‌تواند به فاز شیدایی دامن بزند.

دلایل بروز اختلال دوقطبی و عوامل محرک

اختلال دوقطبی و افسردگی چه رابطه‌ای دارند؟

اختلال دوقطبی می‌تواند دو فاز افراطی بالا و پایین داشته باشد. برای تشخیص بالینی دوقطبی، فرد باید دوره‌ای از شیدایی شدید یا خفیف را تجربه کند. عموما در دوره شیدایی افراد مبتلا در فاز بالای اختلال هستند. در چنین شرایطی وقتی فرد مبتلا به بیماری دوقطبی بهبود روحیه را تجربه می‌کند، احساس انرژی فراوانی داشته به راحتی برانگیخته و هیجانی می‌شود.

برخی از مبتلایان به بیماری دوقطبی، یک دوره افسردگی حاد یا روحیه «پایین» را هم تجربه می‌کنند. هنگامی که فرد تغییر رو به پایین روحیه را تجربه می‌کنید، ممکن است احساس بی‌حالی، بی‌تحرکی و غم داشته باشد. با این حال، همه مبتلایان به اختلال دوقطبی که این علائم را دارند لزوما آنقدری احساس کاهش روحیه نمی‌کنند که بتوان به آن‌ها برچسب افسرده بودن را زد.

برای مثال، وقتی حالت شیدایی برخی افراد مبتلا درمان می‌شود، در نظرشان دنیای عادی و بدون شیدایی چیزی شبیه به افسردگی است، چرا که دیگر از روحیه و فاز بالایی که در دروان شیدایی تجربه می‌کردند، خبری نیست.

تفاوت افسردگی و اختلال دوقطبی چیست؟

اگر چه ابتلا به اختلال دوقطبی می‌تواند باعث احساس افسردگی در فرد شود، اما این بیماری با افسردگی یکسان نیست. بیماری دوقطبی باعث بالا پایین شدن روحیه شخص می‌شود، اما افسردگی باعث کاهش روحیه و پایین بودن سطح عواطف می‌شود.

تشخیص اختلال دوقطبی چگونه است؟

لازمه تشخیص اختلال دوقطبی نوع ۱ این است که فرد دچار یک یا چندین مرحله شیدایی شدید یا ترکیب شیدایی شدیدی و افسردگی شود. این تشخیص می‌تواند شامل یک یا چند دوره افسردگی شدید هم باشد ولی جزو پیش شرط‌های تشخیص نیست.

تشخیص افسردگی نوع ۲ شامل یک یا چند دوره افسردگی حاد و حداقل یک دوره شیدایی خفیف است.

برای تشخیص فاز شیدایی، فرد باید این نشانه‌ها را لااقل به مدت ۱ هفته داشته باشد و یا علائمی داشته باشد که سبب بستری شدن او در تیمارستان شود. فرد تقریبا باید این علائم را در تمام طول روزهای هفته تجربه کند. اما از سوی دیگر، طول مدت دوره افسردگی حاد حداقل باید ۲ هفته ادامه داشته باشد.

تشخیص اختلال دوقطبی دشوار است، زیرا نوسانات خلقی / روحیه ممکن است متغیر باشد. متاسفانه تشخیص این اختلال در کودکان و نوجوانان سخت‌تر هم است. در اغلب موارد و به شکل عمومی تغییرات خلق و خو، رفتار و میزان انرژی کودکان و نوجوانان نسبت به سایر گروه‌های سنی بیشتر است.

در اغلب مواقع اگر بیماری دوقطبی درمان نشود، تشدید می‌شود. در چنین شرایطی دوره‌های افسردگی یا شیدایی شدیدتر شده و بیشتر اتفاق می‌افتند. در صورتی که اختلال دوقطبی تحت درمان قرار بگیرد، فرد می‌تواند زندگی سالم و پرباری داشته باشد. بنابراین تشخیص صحیح بسیار مهم است.

تست علائم اختلال دوقطبی

تنها بر اساس نتیجه یک آزمایش، نمی‌توان به شکل قطعی رای به تشخیص اختلال دوقطبی داد. روانشناس یا روان‌پزشک برای تشخیص این اختلال از چندین تست و آزمون استفاده خواهد می‌کند که شامل موارد زیر است:

معاینه بدنی

پزشک ابتدا یک معاینه کامل جسمی انجام می‌دهد. ممکن است پزشک دستور آزمایش خون یا ادرار را هم بدهد تا دلایل احتمالی دیگر را هم بررسی کند.

ارزیابی سلامت روان

پزشک ممکن است فرد را به یک متخصص مانند روانشناس یا روان‌پزشک ارجاع دهد. کار روانشناس یا روان‌پزشک تشخیص و درمان بیماری‌های سلامت روان از جمله اختلال دوقطبی است.

نوشتن دفترچه خاطرات روحیات روزانه

اگر روانشناس یا روان‌پزشک به تغییر خلق و خوی فرد به خاطر ابتلا به اختلال دوقطبی مشکوک شود، احتمالا از شخص بخواهد که روحیات روزانه خود را یادداشت کند. راحت‌ترین روش این است که دفترچه‌ای را به این کار اختصاص دهید و احساسات خود و طول مدت آن عواطف را یادداشت کنید. شاید روانشناس از شما بخواهد که الگوهای تغذیه و خواب خود را نیز یادداشت کنید.

معیارهای تشخیص بالینی

دفترچه راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM) خلاصه‌ای از علائم بیماری‌های مختلف روانی است که پزشکان می‌توانند بر اساس موارد مطرح شده در این لیست اختلال دوقطبی را تشخیص دهند.

ممکن است پزشک علاوه بر موارد فوق از ابزارها و آزمایش‌ها دیگری هم برای تشخیص بیماری دوقطبی استفاده کند.

اختلال دوقطبی چگونه درمان می‌شود؟

از آنجایی که اختلال دوقطبی یک بیماری مزمن و عود کننده محسوب می‌شود، فرد مبتلا باید به روند درمان خود پایبند باشد، هر چند که احساس کند حالش بهتر شده است و دیگر نیازی به ادامه درمان ندارند. اغلب افراد مبتلا، برای جلوگیری از وقوع دوره‌های جدید شیدایی یا افسردگی و کاهش علائم به دارو نیاز دارند.

اما دارو برای کنترل کامل علائم بیماری دوقطبی کافی نیست. موثرترین استراتژی درمان شامل استفاده ترکیبی از دارو، روانکاوی، تغییر در سبک زندگی و داشتن حلقه حمایتی است.

برخی از داروهای طبیعی / گیاهی نیز می‌تواند مفید باشد.

اختلال دوقطبی چگونه درمان می‌شود؟

دارو / قرص برای درمان اختلال دوقطبی

داروهایی که برای درمان اختلال دوقطبی به کار گرفته می‌شود ممکن است شامل موارد زیر باشد:

تثبیت کننده‌های خلقی / روحیه، مانند لیتیوم (Lithobid)

قرص‌های ضد روان‌پریشی، مانند اولانزاپین (Zyprexa)

قرص‌های ضد افسردگی-ضد افسردگی، مانند فلوکستین-اولانزاپین (Symbyax)

بنزودیازپین‌ها، انواع خاصی از داورهای ضد اضطراب مانند آلپرازولام (Xanax) که احتمالا برای درمان کوتاه مدت استفاده می‌شوند.

روش‌های روانکاوی برای درمان اختلال دوقطبی

روش‌های روانکاوی توصیه شده برای درمان اختلال دوقطبی شامل موارد زیر است:

رفتار درمانی شناختی CBT

رفتار درمانی شناختی CBT نوعی گفتگو درمانی است. فرد و یک درمانگر در مورد روش‌های مدیریت اختلال دوقطبی گفتگو می‌کنند. مشاور / روانشناس به فکر کمک می‌کند تا الگوهای فکری خود را شناسایی کند و از یک سری استراتژی‌های موثر و مثبت برای مقابله با افکار منفی استفاده کند.

روش تربیت روانی

تربیت روانی نوعی مشاوره است که به فرد و عزیزانش کمک می‌کند تا ابعاد مختلف اختلال دوقطبی را درک کنند. داشتن آگاهی و اطلاعات بیشتر در مورد بیماری دوقطبی به فردی و دیگران که در زندگی فرد حضور دارند، کمک می‌کند تا آن را مدیریت کنید.

روش درمان ریتم بین فردی و اجتماعی (IPSRT)

روش درمان ریتم بین فردی و اجتماعی (IPSRT)، بر مدیریت عادات روزانه، مانند خوابیدن، غذا خوردن و ورزش تمرکز دارد. متعادل کردن و به روال انداختن این امور روزمره، می‌تواند فرد را در مدیریت اختلال دوقطبی کمک کند.

سایر روش‌های درمانی

الکترو شوک درمانی (ECT)

شوک درمانی روشی برای تحریک مغز است که می‌تواند در افرادی که علائم شدید بیماری دوقطبی را دارند به کار گرفته شود.

درمان به روش تحریک مغناطیسی مغز (TMS)

در این روش جدید بر روی نواحی کوچک و محدودی از مغز تحریک مغناطیسی عصبی اعمال می‌شود. در این روش بیمار بدون نیاز به بی‌هوشی و به مدت یک ماه تحت درمان قرار می‌گیرد. این روش بیشتر برای درمان افسردگی به کار گرفته می‌شود و استفاده از آن برای درمان اختلال دوقطبی هنوز در مرحله تحقیقاتی است.

درمان‌های طبیعی و داروهای گیاهی اختلال دوقطبی

گیاهان دارویی و مکمل‌های زیر می‌توانند به تثبیت روحیه فرد و کاهش علائم اختلال دوقطبی کمک کنند:

روغن ماهی

بنا به نتایج چندین مطالعه، احتمال ابتلا به اختلال دوقطبی در افرادی که به شکل مرتب ماهی و روغن ماهی مصرف می‌کنند، پایین‌تر از دیگر افرادی است که از این رژیم غذایی استفاده نمی‌کنند. برای دریافت روغن ماهی هم به طور طبیعی می‌توانید ماهی بیشتری بخورید هم می‌توان از مکمل‌های روغن ماهی بدون نیاز به نسخه استفاده کرد.

رودیولا روزآ Rhodiola Rosea

بنا به نتایج چند تحقیق محدود، گیاه رودیولا روزآ می‌تواند در درمان افسردگی خفیف و متوسط، موثر واقع شود. همچنین این گیاه می‌تواند به درمان علائم افسردگی اختلال دوقطبی کمک کند.

ماده ترکیبی اس-آدنوسیل-ال-متیونین (SAMe)

اس-آدنوسیل-ال-متیونین یک مکمل از نوع اسید آمینه است. نتایج چند پژوهش معتبر نشان می‌دهد که این ماده ترکیبی می‌تواند علائم افسردگی اساسی و سایر اختلالات خلقی را کاهش دهد.

سایر درمان‌های اختلال دوقطبی

  • داروهای خواب
  • مکمل‌ها
  • طب سوزنی
  • تغییر در سبک زندگی

اگر چه برخی از داروهای طبیعی ممکن است در درمان اختلال دوقطبی موثر باشند اما فرد نباید هرگز بدون مشورت با پزشک از آن‌ها استفاده کرد. این روش‌های درمانی می‌توانند با داروهای تجویز شده توسط پزشک / روان‌پزشک یا دیگر داروهایی که فرد مصرف می‌کند، تداخل داشته باشد.

نکته‌های مهم برای مقابله و حمایت از فرد مبتلا به اختلال دوقطبی

نکته‌های مهم برای مقابله و حمایت از فرد مبتلا به اختلال دوقطبی

  1. یکی از بهترین کارهایی که می‌توانید انجام دهید، افزایش آگاهی و آموزش خود و اطرافیان است. منابع مختلفی در دسترس است و امروز حتی می‌توانید از سایت‌های معتبر روانشناسی به شکل آنلاین مشاوره دریافت کنید.
  2. اگر فکر می‌کنید علائم اختلال دوقطبی را دارید حتما و در ابتدا از یک پزشک عمومی با تجربه وقت بگیرید. اگر گمان می‌کنید یک دوست یا عزیزی از اطرافیان شما به بیماری دوقطبی مبتلا شده است، حمایت و درک شما بسیار حیاتی است. آن‌ها را تشویق کنید تا به یک پزشک مراجعه کنند.
  3. افرادی که تجربه یک دوره افسردگی حاد داشته باشند، ممکن است افکار خودکشی داشته باشند. در صورت دیدن این نشانه‌ها، حرف‌های آن‌ها را جدی بگیرید.
  4. اگر فکر می‌کنید شخصی در معرض خطر خود آزاری یا آسیب رساندن به شخص دیگری است:
  5. با شماره اورژانس یا خدمات اجتماعی تماس بگیرید.
  6. تا زمان رسیدن کمک کنار فرد بمایند.
  7. هر نوع اسلحه، چاقو، دارو یا چیزهای دیگری که ممکن است باعث آسیب شود را از بین ببرید.
  8. به حرف‌های فرد مبتلا گوش کنید، اما قضاوت نکنید استدلال کنید، اما تهدید نکنید و فریاد نزنید.

تاثیر اختلال دوقطبی در ازدواج

اگر قرار باشد فرد مبتلا به اختلال دوقطبی با فردی وارد رابطه شود، بهترین روش مدیریت این معضل آن است که با صداقت تمام وجود این مشکل به مخاطب اعلام شود. بیماری دوقطبی می‌تواند بر روی تمامی روابط زندگی فرد مبتلا تاثیر بگذارد و بیشتری تاثیر منفی را در روابط زناشویی و ازدواج می‌گذارد. بنابراین فرد باید همسر خود را در مورد وجود این بیماری، آگاه کند.

هیچ زمان درست یا نادرستی برای اعلام وجود این مشکل وجود ندارد. هر وقت که آمادگی لازم برای مطرح کردن این موضوع را پیدا کردید، آن را بیان کنید. برای اینکه همسرتان درک بهتری از شرایط روحی شما داشته باشد، موارد زیر را با او به اشتراک بگذارید:

  • این بیماری چه زمانی تشخیص داده شده است
  • در طی دوران افسردگی او باید انتظار دیدن چه رفتارهایی را از شما داشته باشد
  • در طی دوران شیدایی انتظار چه رفتارهایی را از شما داشته باشد
  • در حالت کلی شما چه کارهایی برای بهبود روحیه خود انجام می‌دهید
  • همسرتان چگونه می‌تواند به بهبود حال شما کمک کند

یکی از بهترین روش‌های حمایت و بهبود رابطه این است که فرد مبتلا خود را متعهد به پیگیری روند درمان کند. ادامه درمان به کاهش علائم اختلال کمک کرده و از شدت تغییرات خلق و خو می‌کاهد.

زندگی با اختلال دوقطبی

اختلال دوقطبی یک بیماری روانی مزمن است. این بدان معنی است که فرد تا آخر عمر خود باید با آن زندگی کرده و با آن مقابله کند. اما این بدان معنی نیست که شخص نمی‌تواند یک زندگی شاد و سالم داشته باشد.

روش‌های درمان می‌تواند به فرد در مدیریت تغییرات روحی و مقابله با علائم کمک کند. برای اینکه روش‌های درمان بیشترین تاثیر را داشته باشند، باید یک تیم حمایتی دور و بر خود داشته باشید. از مشاور و روانشناس نیز برای گفتگو درمانی یا رفتار درمانی شناختی (CBT) برای مقابله با علائم اختلال دوقطبی استفاده کنید.

پیدا کردن و عضویت در انجمن‌های حمایتی هم می‌تواند موثر باشد. ارتباط برقرار کردن با افرادی که به بیماری دوقطبی مبتلا هستند و کمک گرفتن از راهنمایی آن‌ها بسیار موثر است.

کشف اینکه کدام روش درمان، در مورد شخص بهترین نتیجه را می‌دهد، زمان بر است. فرد در این مدت باید با خودش صبوری کند و نحوه مدیریت اختلال دوقطبی خود را یاد بگیرد و پیش‌بینی کند که کی این تغییرات روحیه بعدی قرار است ظاهر شوند. با همراهی تیم درمان فرد می‌تواند یک زندگی نرمال، شاد و سالم داشته باشد.

باورهای نادرست و حقایق بیماری اختلال دوقطبی:

۱. باور غلط: افراد مبتلا به اختلال دوقطبی حالشان بهتر نمی‌شود و نمی‌توانند یک زندگی نرمال داشته باشند.

حقیقت: اغلب افراد مبتلا به بیماری دوقطبی در کارشان موفق هستند و زندگی خانوادگی خوشحال و روابط رضایت بخشی دارند. اگر چه زندگی با وجود اختلال دوقطبی چالش‌برانگیز است اما توسط رمان‌های درمان، یادگیری مهارت‌های درست مقابله و داشتن گروه حمایت عاطفی، فرد مبتلا یک زندگی کامل داشته و می‌تواند علائم اختلال را مدیریت کند.

۲. باور نادرست: افراد مبتلا به بیماری دوقطبی دائما بین حالت شیدایی و افسردگی تغییر روحیه می‌دهند.

حقیقت: اگر چه برخی افراد مبتلا به شکل یک در میان دچار دوره‌های شدید شیدایی و افسردگی می‌شوند، اما اغلب افراد مبتلا بیشتر وارد فازهای افسردگی می‌شوند تا شیدایی. همچنین در اغلب موارد دوره‌های شیدایی افراد مبتلا آن‌قدرها هم شدید و آشکار نیست. افراد مبتلا به اختلال دوقطبی احتمالا قسمت عمده‌ای از زندگی خود را بدون تشخیص وجود این بیماری زندگی می‌کنند.

در همین راستا مقاله «چرا درمان اختلال افسردگی دوقطبی سخت است؟» را مطالعه کنید.

۳. باور اشتباه: اختلال دوقطبی تنها خلق و خو و روحیه افراد را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

حقیقت: این اختلال علاوه بر روحیه، سطح انرژی، چگونگی قضاوت در مورد موضوعات، حافظه، تمرکز، اشتها، الگوی خواب، انگیزه جنسی و اعتماد‌به‌نفس فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهد. همچنین اختلال دوقطبی با اضطراب، سوءمصرف مواد مخدر و دیگر بیمارها از جمله دیابت، مشکلات قلبی، میگرن و فشار خون بالا در ارتباط است.

۴. باور غلط: به جز دارو هیچ کاری برای کنترل بیماری دوقطبی نمی‌توان انجام داد.

حقیقت: اگر چه دارو جزو اصول اولیه و مهم درمان اختلال دوقطبی است، اما روانکاوی و استراتژی‌های خودیاری هم نقش بسیار مهمی دارند. فرد مبتلا می‌تواند با انجام تمرین‌های ورزشی مرتب، استراحت کافی، تغذیه مناسب، تحت نظر داشتن تغییرات روحی، کاهش حداکثری استرس و همچنین پر کردن اطراف خود با افراد مثبت و حامی، علائم بیماری را کنترل کند.

فرد مبتلا به اختلال دوقطبی چه کاری برای کاهش علائم و کمک به خودش می‌تواند انجام دهد؟

افزایش آگاهی

تا جای ممکن در مورد بیماری دوقطبی اطلاعات جمع آوری کنید. هر چه بیشتر در مورد این بیماری بدانید، به همان اندازه به روند بهبود خودتان کمک می‌کنید.

ورزش کردن

تحقیقات بارها ثابت کرده است که ورزش کردن مزایای بسیار زیادی در روحیه دارد و می‌تواند از تکرار دوره‌های دوقطبی بکاهد. ورزش‌های ایروبیک که باعث فعال شدن دست‌ها و پاها می‌شود، دویدن، پیاده‌روی، شنا، رقص، کوه‌نوردی می‌تواند برای مغز و سیستم عصبی مفید باشد.

کاهش استرس

از شرایط و عوامل بسیار استرس‌زا دوری کنید، تعادل مناسب و سالمی بین کار و زندگی خود برقرار کنید و از تکنیک‌های ریلکسیشن مثل مدیتیشن، یوگا و تکنیک تنفس استفاده کنید.

حلقه حمایتی

افرادی را دور و بر خود داشته باشید که به شما کمک کرده و تشویقتان کنند. به یک گروه حمایتی بپیوندید یا با دوست مورد اعتماد خود حرف بزنید. درخواست کمک کردن نشانه ضعف نیست و به این معنی نیست که شما باری بر دوش دیگران هستید، همه ما در جامعه انسانی بده بستان داریم. نکته جالب این است که برخی دوستان وقتی به آن‌ها اعتماد می‌کنید و کمک می‌خواهید خیلی هم خوشحال می‌شوند و باعث تقویت رابطه شما می‌شود.

رابطه نزدیکی با دوستان و خانواده

هیچ چیزی برای سیستم عصبی آرام‌بخش‌تر از ارتباط چهره به چهره با عزیزانی که برایتان اهمیت قائل هستند و می‌توانند به حرف‌ها و تجربیات شما گوش کنند، نیست.

تصمیم‌های درست و سالم

داشتن استراحت و رژیم غذایی مناسب می‌تواند باعث ثبات روحیه شود. یک زمان بندی مشخص برای خوابیدن خود تعیین کنید و آن را بسیار جدی بگیرید.

تحت نظر داشتن روحیه

علائم خود را در یک دفترچه یادداشت کنید و به نشانه‌های که نشان دهنده تغییر روحیه و خارج شدن اوضاع از کنترل است توجه کنید. به مرور زمان می‌توانید مشکل را قبل از شروع شناسایی و برطرف کنید.

 

منابع: موسسه بین‌المللی سلامت روان، هلس لاین