برای مشاهده نتایج کلید Enter و برای خروج کلید Esc را بفشارید.

رویای آگاهانه و خلق تصاویر متحرک از محتوای خواب افراد

اگر عنوان این مقاله شما را یاد فیلم تلقین (Inception) می‌اندازد، حافظه خوبی دارید. بله حقیقت دارد و این یک موضوع تخیلی نیست. بازیابی و ذخیره رویاهایی که می‌بینیم امکان‌پذیر است. آیا در مورد «امواج مغزی» چیزهایی شنیده‌اید؟ آیا تابه‌حال فکر کرده‌اید که این امواج واقعی هستند و قابلیت انتقال اطلاعات را دارند؟ آیا شما هم دوست دارید که روزی بتوانید رویای آگاهانه داشته باشید و بتوانید کنترلش کنید؟

تا چندی پیش کار بر روی خواب و رویا، ازنظر دانشمندان یک پژوهش غیرعلمی محسوب می‌شد و اغلب جز مسائل انتزاعی و خیالی دسته‌بندی می‌شد تا اینکه پژوهشی در سال ۱۹۵۳ توسط یوجین آیرینسکی و ناتانیل کلایتمن در دانشگاه شیکاگو بر روی رویا صورت گرفت. آن‌ها از داوطلبان نوار مغزی گرفتند و در حین مراحل این آزمایش داوطلبان را از خواب بیدار می‌کردند. همان موقع بود که آن‌ها ارتباط رویا با حرکت سریع چشم (خواب مرحله REM) را در زمان خواب کشف کردند.

دسته‌ای از افراد اظهار می‌کنند که خواب نمی‌بینند و اگر خیلی تلاش کنند در نهایت صحنه‌های گنگی از خواب خود را به خاطر می‌آورند، اما متاسفانه نمی‌توانند به یاد بیاورند که چه خوابی دیده‌اند. علت اینکه این افراد به‌رغم تلاشی که برای یادآوری خواب خود انجام می‌دهند آن را به یاد نمی‌آورند چه چیز می‌تواند باشد؟ علت فراموشی خواب‌ها و رویاهای شبانه چیست؟ این موضوع با فعالیت مغز ربط دارد. افرادی که معمولا خواب‌های خود را به یاد می‌آورند، فعالیت مغزی زیادی در طول خواب‌وبیداری دارند. بخشی از مغز در شکل‌دهی تصاویر و ذخیره‌سازی خاطرات تاثیر گذار است. البته در فراموش نکردن خواب نحوه خوابیدن هم می‌تواند نقش داشته باشد. رویاهایی که واضح، احساسی و منسجم هستند راحت‌تر یادآوری می‌شوند و شاید به این دلیل باشد که بیشتر باعث بیدار شدن مغز می‌شوند و داستان منسجم آن‌ها راحت‌تر قابل ذخیره شدن است البته راه‌هایی برای به یادماندن رویاها وجود دارد اما این راه‌ها فقط برای بهبود یادآوری رویاها هستند که در اینجا اشاره کوتاهی به آن‌ها می‌کنیم.

توصیه‌های ساده برای به یاد‌آوری بهتر رویاهای شبانه

توصیه‌های ساده برای به یاد‌آوری بهتر رویاهای شبانه

رابرت استیکگلد، استادیار دانشگاه هاروارد، چند نمونه از این راه‌های ساده را پیشنهاد می‌کند:

۱. اینکه قبل از خوابیدن دائما به خود یادآوری کنید که می‌خواهید رویای خود را به خاطر بسپارید تاثیر گذار است.

۲. نوشیدن آب قبل از خواب به این دلیل که در طول شب باعث از خواب پریدن و بیدار شدن برای استفاده از دستشویی می‌شود و در یادآوری رویا کمک‌کننده خواهد بود.

۳. تهیه دفترچه‌ای برای یادداشت کردن رویاهایی که دیده‌اید نیز در راحت‌تر به یادآوردن خواب موثر است.

۴. روش دیگر این است که وقتی در حال بیدار شدن هستید بر روی رویای در حال محو شدن خود تمرکز کنید، برای این کار چشم‌های خود را بسته نگه‌دارید و رویای خود را چندین بار در ذهنتان تکرار کنید، هیپوکامپ مغز شما رویای‌تان را شکار کرده و در حافظه‌تان ذخیره می‌کند.

و همچنین مطالعه جدیدی از محققان دانشگاه آدلاید نشان می‌دهد که مصرف مکمل‌های ویتامین B6 قبل از خواب ممکن است به فرد کمک کند که در روزهای آینده رویاهایش را بهتر به یاد آورد.

کشف الگوی فعالیت مغزی در حین خواب دیدن

در مطالعه‌ای، محققان مرکز تحقیق و بررسی خواب دانشگاه لوزان در سوئیس، با استفاده از روشی به نام الکتروانسفالوگرافی یا نوار مغزی با دانسیته بالا فعالیت الکتریکی مغز ۳۲ داوطلب را در حین خواب بررسی کردند. آن‌ها دریافتند که در جریان خواب دیدن، فعالیت کم فرکانس بخش پشتی مغز کاهش و فعالیت فرکانس-بالای بخش پشتی مغز افزایش می‌یابد. با استفاده از این الگوهای فعالیت مغزی، محققان می‌توانند با اطمینان ۹۰ درصد بگویند که یک فرد در حال خواب دیدن است یا نه.

نحوه بازسازی رویا

دانشمندان بالاخره روشی برای تصویرسازی رویاها در خواب با کمک دستگاه اف ام آر آی (fMRI) پیدا کردند و این فناوری خواندن ذهن را از طریق نشان دادن عکسی سیاه‌وسفید به شخصی که درون دستگاه است امکان پذیر می‌کند.

سپس واکنش مغز به تصاویر متفاوت با نرم‌افزار ثبت می‌شود. برای نمونه حرف “T” را نمایش می‌دهند واکنش مغز به‌صورت دقیق با نرم‌افزار ثبت می‌شود. بعدازآن داده‌های لازم جمع‌آوری می‌شود و تصاویر کاملا مختلفی به شخص نشان داده می‌شود و نرم‌افزار به پیش‌بینی و بازسازی افکار فرد اقدام می‌کند. بعد از نشان دادن کلمه‌ی «نورون» این تصاویر توسط نرم‌افزار تولید شده است.

اما این مسئله به همین‌جا ختم نمی‌شود؛ دانشمندان شروع به استفاده از تصاویر پیچیده‌تر و نظارت بر افراد در هنگام خواب کردند. در این مورد آن‌ها هنگامی‌که فرد درون دستگاه اف ام آر آی به خواب رفته بود؛ او را بیدار کرده و سریعا از او در مورد رویاهایش سوال می‌کردند. سپس؛ آن‌ها از هزاران تصویر اینترنتی برای پیدا کردن شباهت و نزدیکی با رویاهای فرد، بر اساس اسکن‌های مغزی استفاده کردند.

بعدازاینکه دانشمندان این آزمایش را ۲۰۰ بار روی هر فرد انجام دادند، با اطلاعات به‌دست‌آمده یک الگوریتم نوشتند که به‌وسیله آن، نرم‌افزار سعی کرد رویاهای آینده افراد را پیش‌بینی کند.

مشخص شد تصاویر تولید شده به‌وسیله نرم‌افزار از تصاویر شانسی بهتر بوده و تا حدودی با توصیف‌های افراد از رویاهایشان مطابقت داشتند.

در تحقیق جالبی دیگر دانشمندان از فیلم عکاسی (نگاتیو فیلم تدوین‌نشده) استفاده کردند. پس از نشان دادن ۲ ساعت نگاتیو و پردازش فعالیت‌های مغزی داوطلبان؛ دانشمندان از مجموعه‌ای از ۱۸ میلیون کلیپِ یک‌ثانیه‌ای برای تطابق با فعالیت‌های مغزی استفاده کردند.

تکنیک رویابینی و کنترل آگاهانه

تکنیک رویای آگاهانه

بر اساس یافته‌های تحقیقات جدید، رویای آگاهانه مهارتی قابل یادگیری است. دکتر «دنهولم آسپای» سرپرست این تحقیقات از دانشگاه آدلاید به همراه همکاران خود دریافت که ترکیب مشخصی از تکنیک‌های مختلف می‌تواند احتمال دیدن رویای آگاهانه را در افراد بالا ببرد. در رویای آگاهانه، فرد می‌داند که در حال دیدن رویا است و درعین‌حال می‌تواند کنترل رویا را به دست بگیرد.

با استفاده از این تکنیک روان‌شناسان در موسسه ماکس پلانک مونیخ آلمان توانایی اسکنرهای مغزی را در مشاهده رویای افرادی که خواب‌هایی آگاهانه می‌بینند به نمایش گذاشتند. این بدان معنی است که فناوری خواندن افکار افرادی که بیدار هستند را می‌توان در مشاهده رویاهای افرادی که در خواب به سر می‌برند نیز به کار گرفت.

محققان موسسه پلانک ثابت کردند اسکن رویاهای افرادی که خواب آگاهانه می‌بینند مشابه اسکن مغزی همان افراد در حین انجام همان کارهایی که در رویا دیده‌اند، موقع بیداری است. این مطالعه در کنار فناوری‌های بازسازی که تاکنون ارائه شده‌اند می‌تواند به خلق تصاویر متحرک از خواب افراد بپردازد.

دانشمندان اعلام کرده بودند که می‌توان با استفاده از رایانه آنچه انسان در رویا می‌بیند را مشاهده کرد و حتی آن‌ها را ذخیره کرد تا پس از بیداری بتوان به تماشای آن‌ها نشست.

محققان موسسه پلانک تا به امروز توانسته‌اند دو رویا را بازسازی کنند. تعدد اسکنرها و دشواری کنترل کردن رویاها توسط داوطلبان به این معنی است که اجرای این آزمایش‌ها بشدت دشوار بوده‌اند. داوطلبان باید در زیر اسکنرها به خواب می‌رفتند و به مرحله REM خواب می‌رسیدند و سپس وارد مرحله پایداری از رویای آگاهانه می‌شدند.

جزئیات این پژوهش در مجله Dreaming منتشر شده است.

فواید به یادآوردن رویا برای انسان

مطالعه‌ای جدید نشان می‌دهد افرادی که زیاد خواب می‌بینند کمتر در معرض ابتلا به زوال عقل و آلزایمر قرار دارند. همچنین نظریات مختلفی برای سودمند بودن رویا وجود دارد که یکی از این نظریه‌ها اینست که شاید خواب‌ها یک نقش تکاملی و حیاتی برای بقای ما انسان‌ها داشته باشند. برخی از نظریه‌ها در مورد علل اینکه چرا افراد در خواب موردحمله قرار می‌گیرند یا چیزی و کسی آن‌ها را دنبال می‌کند، استدلال می‌کنند. از سوی دیگر، افراد زیادی قدرت خواب در ایجاد افکار خلاقانه را تایید کرده‌اند؛ مثل «پائول مک کارتنی» که می‌گوید ملودی آهنگ «دیروز» را در خواب دیده و از آن الهام گرفته است.

با بررسی رویاها، می‌توان برای حل مشکلات روحی اشخاص اقدام کرد. از همین جهت، خواب بسیار مهم است. بااینکه دانش ما درباره خواب دیدن بسیار ناچیز است اما همین دانش ناچیز هم می‌تواند به بهبود شرایط روحی و روانی انسان‌ها کمک کند.

«دیمیتری مندلیف» شیمی‌دان برجسته ادعا کرده بود که ساختار جدول تناوبی عناصر را در خواب دیده است. آزمایش‌ها از این ایده حمایت می‌کنند. و همچنین بعضی از مطالعات نشان داده است که افراد پس از چرت زدن، نمرات بهتری در آزمون‌های خلاقیت به دست می‌آورند.

در همین راستا مطالعه مقاله «اهمیت و تاثیر رویا‌پردازی بر بهبود سلامت روان» را از دست ندهید.

در انتها دعوت می‌کنیم ویدئوی آموزشی کوتاه از سری مجموعه TED-Ed با عنوان «چرا خواب می‌بینم؟» را تماشا کنید.

 

درباره نویسنده:

ثریا سادات حسینی روان‌شناس و کارشناس ارشد مشاور خانواده است.