برای مشاهده نتایج کلید Enter و برای خروج کلید Esc را بفشارید.

کنترل و افزایش تمرکز توسط امواج مغزی آلفا

آیا مشکل تمرکز دارید؟ ظاهرا دانشمندان علوم اعصاب MIT راه‌حلی برای این موضوع یافته‌اند: خاموش کردن امواج مغزی آلفا! در یک مطالعه جدید، محققان دریافتند که افراد می‌توانند در حین انجام یک کار و با کنترل امواج مغزی آلفا بر اساس روش نوروفیدبک، تمرکز خود را افزایش دهند.

استفاده از روش نوروفیدبک برای تمرین افزایش تمرکز

این مطالعه نشان داد که هنگامی که داوطلبان نحوه سرکوب کردن امواج آلفا را در بخشی از یک نیمکره مغز به نام لوب آهیانه‌ای یاد بگیرند، بهتر می‌توانند بر چیزهایی که روبرویشان است تمرکز کنند. این اولین بار است که در تحقیقات مرتبط با توجه و تمرکز چنین رابطه علت و معلولی توسط دانشمندان مشاهده شده و این احتمال را تقویت می‌کند که افراد توسط روش‌های نوروفیدبک بتوانند میزان تمرکز و توجه خود را بهبود دهند.

استفاده از روش نوروفیدبک برای تمرین افزایش تمرکز

دکتر رابرت دیزمون، مدیر موسسه مطالعات مغزی دانشگاه MIT می‌گوید: «محققان علاقه زیادی به استفاده از روش نوروفیدبک برای کمک به افراد مبتلا به اختلالات مختلف مغزی و مشکلات رفتاری دارند. زیرا نوروفیدبک یک روش کاملا غیرتهاجمی برای کنترل و آزمایش بر روی نقش فعالیت‌های مغزی مختلف است.»

هنوز مشخص نیست که تاثیر استفاده از روش نوروفیدبک چقدر می‌تواند دوام داشته باشد و آیا کنترل دیگر انواع امواج مغزی از جمله امواج بتا می‌تواند بر روند درمان بیماری پارکینسون موثر باشد یا خیر. اما در حال حاضر محققان در حال انجام مطالعات بیشتری برای استفاده از تمرین و آموزش از طریق روش نوروفیدبک برای کمک به افرادی هستند که از اختلالات توجه و حواس یا سایر بیماری‌های عصبی رنج می‌برند.

نقش امواج مغزی آلفا در کنترل و افزایش تمرکز / توجه

میلیاردها نورون در مغز وجود دارد و ترکیب سیگنال‌های الکتریکی آن‌ها باعث ایجاد نوساناتی می‌شوند که به عنوان امواج مغزی شناخته می‌شوند. دانشمندان بر این باورند که امواج آلفا که در فرکانس ۸ تا ۱۲ هرتز نوسان می‌کنند، در فیلتر کردن اطلاعات حسی مرتبط با حواس‌پرتی نقش ایفا می‌کنند.

مطالعات قبلی وجود ارتباط قدرتمند بین توجه / تمرکز و امواج مغزی آلفا را به ویژه در لوب آهیانه‌ای مغز ثابت کرده است. در مطالعات انسانی و نیز برخی حیوانات، کاهش امواج آلفا به افزایش میزان توجه و تمرکز منتهی شده است. اما به گفته دکتر دیزمون نویسنده ارشد این مقاله فعلا به صورت قطعی نمی‌توان گفت که آیا این امواج آلفا هستند که تمرکز را کنترل می‌کنند یا تاثیرات جانبی فرآیندهای دیگر است که بر توجه تاثیر می‌گذارند.

برای بررسی اینکه آیا امواج آلفا واقعا بر تمرکز / توجه تاثیر می‌گذارند، محققان آزمایشی را طراحی کردند که طی انجام یک کار به افراد داوطلب و بر اساس میزان امواج آلفای مغزشان بازخورد می‌دادند. در این آزمایش از افراد خواسته شده بود که به یک الگوی شبکه‌ای مانند که در وسط صفحه‌نمایش ظاهر می‌شود نگاه کنند و از طریق تلاش ذهنی سعی کنند تا وضوح آن الگو را افزایش دهند.

در طی این آزمایش و با استفاده از روش مگنتوانسفالوگرافی (MEG) که فعالیت مغزی را با دقت میلی‌ثانیه نشان می‌دهد، مغز افراد اسکن شد. محققان با اندازه‌گیری میزان سطح امواج آلفا در هر دو نیمکره چپ و راست، میزان عدم تقارن بین دو نیم‌کره را محاسبه کردند. با افزایش عدم تقارن بین دو نیمکره، الگوی نمایش داده شده وضوح بیشتری پیدا می‌کرد و به افراد بازخورد داده می‌شد.

نقش امواج مغزی آلفا در کنترل و افزایش تمرکز / توجه با استفاده از روش مگنتوانسفالوگرافی (MEG)

اگر چه توضیحی در مورد آنچه اتفاق می‌افتد به داوطلبان داده نشده بود، پس از ۲۰ بار (که حدود ۱۰ دقیقه زمان برد)، شرکت‌کنندگان قادر به افزایش وضوح الگو می‌شدند. نتایج حاصله از اسکن مغزی مگنتوانسفالوگرافی نشان داد که افراد این کار را از طریق کنترل عدم تقارن امواج آلفای مغزی انجام داده‌اند.

دکتر یاسمن باقر زاده دانشجوی پست دکترای موسسه مک‌گاورن که مسئولیت این تحقیق را بر عهده داشت می‌گوید: «بعد از آزمایش، افراد چنین اظهار کردند که اگر چه خود متوجه شده بودند که در حال کنترل فرآیند افزایش وضوح تصویر هستند اما نمی‌دانستند که این کار را دقیقا چگونه انجام می‌دهند. ما به این فرآیند، یادگیری مشروط می‌گوییم. به این معنی که هر وقت رفتاری انجام می‌دهید که منتهی به پاداش شود، شما آن رفتار را تقویت می‌کنید. افراد در دنیای واقعی هیچ‌گاه بازخوردی درباره فعالیت مغز خود دریافت نمی‌کنند، اما وقتی ما طی این آزمایش به آن‌ها بازخورد داده و پاداش می‌دهیم، آن‌ها با تمرین این فرآیند را یاد می‌گیرند.»

اگرچه افراد به شکل آگاهانه از نحوه دست‌کاری امواج مغزی خود مطلع نبودند، اما از پس انجام این آزمون برآمدند و این موفقیت برای آن‌ها به معنی افزایش تمرکز بر روی تصویری بود که در مقابل چشمانشان ظاهر می‌شود. در ادامه هم‌زمان که افراد داوطلب به تصویر مرکز صفحه‌نمایش نگاه می‌کردند یک سری نقاط چشمک‌زن در دیگر طرف نمایشگر ایجاد کردند. به شرکت‌کنندگان گفته شد بود که این نقاط چشمک‌زن را نادیده بگیرند. در همین حین محققان نحوه واکنش قشر بینایی در مغز آن‌ها را ارزیابی کردند.

به یک گروه از شرکت‌کنندگان تمرین داده شده بود تا بتوانند امواج آلفای نیمکره سمت چپ مغز خود را سرکوب کنند و گروهی دیگر سرکوب امواج آلفای نیمکره سمت راست را یاد گرفته بودند. در افرادی که امواج آلفا در نیمکره چپ را کاهش داده بودند، پاسخ قشر بینایی مغز به فلاش‌های نوری که در سمت راست صفحه‌نمایش ظاهر می‌شد بیشتر بود و در افرادی که امواج آلفا را در نیم‌کره سمت راست مغز کاهش داده بودند، عمده واکنش کورتکس بینایی مغز به چراغ‌های چشمک‌زنی بود که در سمت چپ نمایشگر ظاهر می‌شدند.

دکتر دیزمون می‌گوید: «دست‌کاری امواج مغزی آلفا واقعا توجه / تمرکز داوطلبان را کنترل می‌کرد، حتی اگر خودشان درک روشنی از نحوه انجام این کارها نداشتند.»

روش افزایش تمرکز / توجه با استفاده از تمرین نوروفیدبک

ماندگاری اثر تمرین نوروفیدبک برای افزایش تمرکز

پس از اتمام جلسه تمرین نوروفیدبک، محققان از داوطلبان خواستند که دو آزمایش دیگر را که بازهم مرتبط با توجه و تمرکز بود انجام دهند و دریافتند که اثر افزایش تمرکز همچنان پابرجاست. در یکی از آزمایش‌ها از شرکت‌کنندگان خواسته شده بود که به الگوهای شبکه‌ای همانند آنچه در آزمایش بازخورد نوروفیدبک انجام شد نگاه کنند. با این تفاوت که این بار به برخی افراد گفته شده بود که تنها به یک بخش از صفحه‌نمایش نگاه کنند و به برخی دیگر هیچ‌چیزی گفته نشده بود.

به آن دسته از داوطلبانی که گفته شده بود به یک گوشه خاص نگاه کنند، تمرکز آن‌ها بر همان‌جایی بود که به آن‌ها گفته شده بود. اما به گروهی که دستورالعملی داده نشده بود، آن‌ها بیشتر تمایل داشتند بر موقعیتی تمرکز کنند که در طی تمرین نوروفیدبک یاد گرفته بودند.

در آزمون دیگر از شرکت‌کنندگان خواسته شد تا به تصاویری از قبیل مناظر طبیعی، فضاهای شهری یا شکل‌های رایانه‌ای نگاه کنند. محققان با ردیابی حرکات چشم افراد، متوجه شدند که افراد بیشترین زمان را صرف تماشای آن بخشی از صفحه‌نمایش می‌کردند که در طی تمرین کاهش امواج مغزی آلفا به جهت افزایش توجه / تمرکز یاد گرفته بود.

دکتر دیزمون می‌گوید: «این که اثر این تمرین ادامه‌دار باشد بسیار امیدوارکننده است. بااین‌حال برای تعیین مدت‌زمان ماندگاری این تمرین‌ها، مطالعات بیشتری لازم است.»

پرفسور سابینا کستنر استاد روان‌شناسی دانشگاه پرینستون که جزوی از افراد این تحقیق نیست چنین می‌گوید: «بسیار هیجان‌انگیز است که بدانیم تاثیر این تمرینات چقدر طول می‌کشد و آیا می‌توان از چنین روشی برای درمان استفاده کرد یا خیر. شواهد نشان می‌دهند که امواج مغزی آلفا در افرادی که نقص تمرکز و اختلالات بیش فعالی دارند متفاوت از دیگران است. اگر این یافته‌ها صحت داشته باشد، می‌توان از روش نوروفیدبک برای افزایش توجه / تمرکز افراد استفاده کرد.»

 

منبع:

نوروساینس نیوز