برای مشاهده نتایج کلید Enter و برای خروج کلید Esc را بفشارید.

قدرت احساس شکرگزاری: بررسی تاثیر روانشناسی و علمی بر عملکرد مغز و سلامت بدن

اجازه دهید با یک مثال احساس شکرگزاری را بررسی کنیم. تصور کنید که از دست سربازان جنایتکار نازی در حال فرار هستید و یک غریبه به شما پناه می‌دهد. این غریبه تمام زمستان را از شما با غذا و سرپناه حمایت می‌کند و حتی برای فرستادن پیام شما به خانواده‌تان به شهر دیگر سفری می‌کند و هیچ امید و درخواستی از شما برای پرداخت هزینه ندارد. هم‌زمانی که عزیزانتان به شکل سیستماتیک توسط نازی‌ها به اسارت گرفته می‌شوند، این غریبه جان شما را نجات می‌دهد و باعث می‌شود ایمانتان به انسانیت و نوع‌دوستی بیشتر شود؛ چرا که در بحبوحه وحشتی فراگیر متوجه می‌شوید که هنوز هم افراد زیادی هستند که با شفقت و مهربانی و بزرگواری بی‌حدوحصر رفتار می‌کنند.

وقتی در مورد این غریبه فکر می‌کنید، اینکه تا چه حد خود را به خاطر شما به خطر انداخته و چه چیزهایی به شما بخشیده است، چه احساسی دارید؟

احتمالا حجم عظیمی از احساسات مثبت را تجربه می‌کنید از رفع نگرانی و خوشحالی ناشی از نجات یافتن تا احساس صمیمیت با غریبه‌ای که جانتان را نجات داده است. ترکیب این احساسات را می‌توان قدردانی و شکرگزاری نامید.

بررسی تاثیر روانشناسی احساس شکرگزاری بر سلامت روح و جسم

بررسی تاثیر روانشناسی احساس شکرگزاری بر سلامت روح و جسم

بی‌جا نیست که در سراسر فلسفه و دین بر سپاس‌گزاری تاکید می‌شود، چرا که مطالعات علمی اخیر نیز تاکید می‌کنند که شکرگزاری مزایای قابل‌توجهی برای سلامت روحی و جسمی ما دارد. اما ما اطلاعات بسیاری کمی در مورد آنچه در حین شکرگزاری در مغز و بدن ما رخ می‌دهد، داریم.

زیرا درک بهتر فیزیولوژی شکرگزاری می‌تواند به شناسایی استراتژی‌های بهتری برای استفاده از مزایای سلامتی آن منتهی شود و به افراد کمک کند تا اهمیت تقویت این احساسات قدرتمند را درک کنند. هدف تحقیقی که به همراه همکارانم در دانشگاه برکلی انجام دادم، این بود که زمینه‌ای برای درک آنچه در مغز و در حین تجربه احساس شکرگزاری رخ می‌دهد، به وجود آید و تصویر عصبی از مغز در حین سپاس‌گزاری به دست بیاوریم.

نتایج تحقیقات روانشناسی مختلف و فروانی ثابت کرده‌اند که قدردانی تا چه حد می‌تواند کیفیت خواب شما را بهبود بخشد، روابط عاشقانه‌تان را تقویت کند، در مقابل بیماری‌ها از شما مراقبت کند، برای ورزش کردن انگیزه ایجاد کند و خوشحالی شما را افزایش دهد و … به همین دلیل است که مکاتب فلسفی و مذهبی، بر اهمیت شکرگزاری تاکید می‌کنند.

تاثیر احساس شکرگزاری بر مغز

با این حال، هنگامی که من آن تحقیق را شروع کردم، اطلاعات بسیار کمی درباره آنچه در مغز و بدن ما هنگام سپاس‌گزاری اتفاق می‌افتد، در دسترس بود که باعث می‌شد درک سازوکار اثرگذاری شکرگزاری دشوار شود. از آنجا که من یک متخصص علوم اعصاب هستم، مسئله را با بنیادی‌ترین سوال مرتبط با نوروبیولوژی (علوم اعصاب و زیست‌شناسی) شروع کردم: آیا نحوه فعالیت مغز در هنگام شکرگزاری می‌تواند توضیح دهد که قدردانی و سپاس‌گزار بودن چگونه به این همه مزیت سلامت جسم و روح منتهی می‌شود؟

شکرگزاری چگونه باعث تقویت ارتباط ذهن و بدن می‌شود؟

با توجه به رابطه واضح و اثبات‌شده بین سلامتی روح و جسم، من به این فکر افتادم که درک ساز و کار فرآیندهای مغزی در حین احساس قدردانی، می‌تواند رازهای بیشتری از نحوه تعامل ذهن و بدن را آشکار کند. به عبارت دیگر سوال اصلی این بود که چگونه داشتن احساسات مثبت، می‌تواند عملکردهای جسمانی را بهبود بخشد؟ همچنین سوال دیگری که در سر داشتم این بود که نتایج این تحقیق تا چه حد می‌تواند به دانشمندان در طراحی تمرین‌های بخصوصی کمک کند که با ایجاد و افزایش احساس شکرگزاری، بتوان بیشترین بهره را از مزایای آن برد.

مشکلی که در روند تحقیق با آن روبرو بودیم، این بود که حفظ روحیه شکرگزاری در افراد دشوار است. احتمالا آن زمانی که ما می‌خواهیم فرد احساس شکرگزاری داشته باشد، چنین حسی نداشته باشد و آن زمانی که انتظارش را نداریم، چنین حسی را تجربه کند. به همین دلیل سعی کردم از طریق بیان کردن داستان‌های پر شور و حرارت مربوط به بخشش و ایثار این احساس را در افراد القا کنم.

برای رسیدن به این هدف، من به موسسه USC Shahah که بزرگترین گنجینه ویدئویی از گواهی افراد بازمانده از فاجعه هولوکاست است، مراجعه کردم. اغلب فیلم‌های این موسسه مملو از صحنه‌هایی هستند که توصیف‌کننده، از خودگذشتگی و سخاوت شگفت‌انگیز انسان‌های نیکوکار است. من به همراه یک تیم از دانشجویان کارشناسی ارشد، شروع به تماشای صدها ساعت مصاحبه با بازماندگان کردیم تا داستان‌هایی را پیدا کنیم که در آن فرد بازمانده به نوعی از شخص دیگری کمک دریافت کرده است.

نتایج علمی و شگفت‌انگیز اسکن مغزی افراد شکرگزار

نتایج علمی و شگفت‌انگیز اسکن مغزی افراد شکرگزار

ما مجموعه‌ای از این داستان‌ها را گردآوری کردیم و آن‌ها را به شکل کلیپ‌های کوتاهی تبدیل کردیم که بتوانیم برای داوطلبان پخش کنیم. برای تاثیر گذاری بهتر، کلیپ‌ها را بر اساس مخاطب دوم‌شخص بازنویسی کردیم (مثلا «زندانی پشت سر تو، در حین راه‌پیمایی زمستانی به سوی کوره آدم سوزی، کتش را برای گرم نگه‌داشتن تو، از تن درمی‌آورد!») و به داوطلبان نشان دادیم. از داوطلبان خواستیم که خودشان را در آن سناریو تصور و تا حد ممکن آن موقعیت را احساس کنند. اگر در همان وضعیت بودند، چه احساسی می‌داشتند؟ در همان حین که شرکت‌کنندگان در مورد دریافت چنین هدیه‌ای تامل می‌کردند، ما فعالیت مغز آن‌ها را با استفاده از تکنیک‌های تصویربرداری مدرن مغز (تصویربرداری رزونانس مغناطیسی عملکردی، یا fMRI) اندازه‌گیری کردیم.

در هر کدام از این سناریوها، ما درباره میزان احساس شکرگزاری از شرکت‌کنندگان سوال پرسیدیم و آن امتیاز را با میزان و نحوه فعالیت مغزی افراد در آن لحظه تطبیق دادیم. اگر چه چنین رویکردی منجر به ایجاد شدن همان میزان از احساساتی که فرد به شکل واقعی و در چنین شرایطی احساس می‌کند، نمی‌شود اما شرکت‌کنندگان با قاطعیت اذعان کردند که احساس قدردانی کرده، به شکل عمیقی با موضوع ارتباط برقرار کرده و از همه مهم‌تر اینکه که به دلیل مشارکت در این مطالعه، همدلی و درک بیشتری در رابطه به فاجعه هولوکاست پیدا کرده‌اند.

(در همین راستا مقاله «مهارت همدلی چیست؟ تعریف روانشناسی ساز و کار مغز برای درک دیگران» را در سایت روانشناسی مایندوِی مطالعه کنید.)

از این گذشته، نتایج تحقیق نشان می‌داد که وقتی شرکت‌کنندگان وجود احساسات شکرگزاری را گزارش می‌کردند، اسکن‌های مغزی آن‌ها، نشانگر وجود یک سری فعالیت را در مجموعه‌ای از مناطق واقع در قشر پیش‌پیشانی (ناحیه‌ای که لوب‌های فرونتال دو نیم‌کره مغز به هم می‌رسند) بود. فعالیت‌های این ناحیه از مغز به شدت مربوط به درک دیدگاه‌های دیگران، همدلی و احساس تسکین است. به علاوه این همان ناحیه‌ای از مغز است که به شدت با سیستم‌هایی مختلف بدن و مغز در ارتباط است و مسئول تنظیم احساسات بوده و باعث کاهش استرس و تسکین درد می‌شود.

سه تاثیر روانشناسی مهم شکرگزاری بر جسم و ذهن

یافته‌های تحقیق مذکور سه نکته مهم در مورد قدردانی می‌آموزد:

۱. شکرگزاری باعث کاهش استرس و درد می‌شود

نواحی مغزی مرتبط با قدردانی / شکرگزاری همان بخشی از شبکه‌های عصبی مغز هستند که وقتی با دیگران معاشرت می‌کنیم و احساس لذت می‌کنیم، فعال می‌شوند. این مناطق به شدت با مناطق دیگری از مغز مرتبط‌ هستند که مسئول تنظیم و کنترل احساسات اولیه و بنیادین ما، مانند ضربان قلب و برانگیختگی بوده و با کاهش استرس و متعاقبا کاهش درد، مرتبط هستند. احساس تشکر و قدردانی از کمک دیگران، باعث ایجاد آرامش بیشتری در بدن شده و در ادامه باعث می‌شود تا از مزایای کاهش استرس، بهره‌مند شویم.

(به غیر از شکرگزاری چه عواملی می‌تواند باعث کاهش استرس شود؟ مقاله «اضطراب چیست؟ چرا روش‌های درمان اضطراب موثر نیستند؟ ۳ روش اصولی برای مهار استرس» را در سایت روانشناسی مایندوِی مطالعه کنید.)

سه تاثیر روانشناسی مهم شکرگزاری بر جسم و ذهن

۲. احساس سپاس‌گزاری در طول زمان می‌تواند سلامتی‌تان را بهبود دهد

همچنین این مناطق مغزی با شبکه عصبی «mu opioid» مرتبط هستند که در حین لمس شدن به شکل صمیمانه و تسکین درد فعال می‌شود. دلیل تکامل چنین شبکه عصبی در مغز ما شاید به دلیل نیاز به تمیز کردن یکدیگر از شر انگل‌ها باشد. به عبارت دیگر، یافته‌های ما حاکی از آن است که از آنجا که شکرگزاری با آن دسته از شبکه‌های عصبی در ارتباط است که مربوط به پیوندهای اجتماعی و کاهش استرس است، ممکن است تا حدودی بتواند توضیح دهد که چرا و چگونه داشتن احساسات شکرگزاری / سپاس‌گزاری در طولانی‌مدت منجر به فواید سلامتی می‌شود.

(در همین راستا مقاله «اهمیت لمس و نوازش نوزاد توسط مادر: رشد و تکامل مغزی – شکل‌گیری هشیاری و آگاهی» را در سایت روانشناسی مایندوِی مطالعه کنید.)

۳. احساس شکرگزاری می‌تواند در درمان افسردگی موثر باشد

احساس شکر و قدردانی می‌تواند به افراد مبتلا به افسردگی کمک کند. امیدوارکننده‌ترین تحقیق در این رابطه توسط محققان دانشگاه ایندیانا با عنوان «تمرین شکرگزاری می‌تواند عملکرد مغزی افراد مبتلا به افسردگی را تغییر دهد» انجام شده است. محققان این تحقیق به شواهدی دست یافتند که نشان می‌دهد که قدردانی باعث ایجاد تغییرات ساختاری در همان قسمت‌های مغزی می‌شود که در تحقیق ما نیز فعال بود. چنین نتایجی یافته‌های ما را تکمیل می‌کند و مؤید این مطلب است که تمرین شکرگزاری ذهنی تا چه حد می‌تواند مغز ما و سیستم عصب‌کشی آن را تغییر دهد و از اول بنا کند.

(در همین راستا مقاله «افسردگی چیست؟ راهنمای کامل علائم، انواع، تشخیص و قرص‌های ضد افسردگی و روش درمان» را در سایت روانشناسی مایندوِی مطالعه کنید.)

 

منبع: کتابخانه دانشگاه برکلی