برای مشاهده نتایج کلید Enter و برای خروج کلید Esc را بفشارید.

تقویت حافظه و یادگیری با روش‌های ساده، اصولی و اثبات شده
رضی میرفرشبافان در ذهن

تقویت حافظه و یادگیری با روش‌های ساده، اصولی و اثبات شده

وقتی که کل دانش بشری در وسیله‌ای به اندزه کف دست و توی جیب جا می‌شود، چه نیازی برای به خاطر سپردن چیزها و یا استفاده از اپلکیشن‌ها و روش‌های تقویت حافظه وجود دارد؟

تاثیر اینترنت و گوشی موبایل بر حافظه:

اغلب ما به طور متوسط روزانه ۴۷ بار گوشی هوشمند خود را چک می‌کنیم. این آمار برای افراد ۱۸ تا ۲۴ ساله تقریبا ۲ برابر می‌شود. به نظر می‌رسد علت این که ما در پردازش خاطرات‌مان با دشواری مواجه هستیم همین باشد. گوشی‌های هوشمند نحوه حرف زدن، راه رفتن و تفکر ما را تغییر می‌دهند و ما به سختی می‌توانیم در برابر این تغییر مقاومت کنیم.

دکتر جوزف دلوکس، مدیر موسسه «مغز عاطفی» دانشگاه نیویورک، می‌گوید: «تقریبا همه چیز در جستجوی Google بلافاصله در دسترس است. پس دیگر چه انگیزه‌ای برای حفظ کردن اطلاعات بیهوده وجود دارد؟»

دکتر دلوکس، که تمرکز خود را بر روی چگونگی شکل‌گیری حافظه در مغز گذاشته است، می‌گوید: دسترسی  فوری به اطلاعات از طریق اینترنت و گوشی موبایل، بر نحوه تصمیم‌گیری ما برای فیلتر کردن و ذخیره اطلاعات تاثیر می‌گذارد. از آنجا که ما دیگر مجبور به‌خاطرسپاری و نگهداری داده‌های بی‌اهمیت نیستیم، فضای شناختی (cognitive space) بیشتری در اختیار داریم. اما سئوال اصلی این است که ما چگونه چیزی را برای به‌خاطرسپردن انتخاب می‌کنیم؟ او می گوید که دو نوع خاطره اساسی وجود دارد.

تاثیر اینترنت و گوشی موبایل بر حافظه:

انواع حافظه اساسی

۱. صریح: که از طریق تجربه آگاهانه به وجود می‌آید.

۲. ضمنی: هنگامی که تجربه‌های گذشته بر ما تاثیر می‌گذارد. گاهی اوقات از وقوع خاطرات ضمنی مطلع نمی‌شویم؛ مانند ترسیدن در مواجهه با شرایط خطرناک و یا تعریق کف دست موقع دیدن سگ، اگر قبلا گازتان گرفته باشد.

تغییر خاطرات در طول زمان

حافظه جایزالخطاست و می‌تواند با گذشت زمان دچار تغییر شود. فراخوانی حافظه بلند‌مدت سبب انتقال آن به حافظه کوتاه‌مدت ما می‌شود که به صورت اجتناب‌ناپذیر به آن پس زمینه جدیدی می‌دهد. بنابراین می‌توان گفت که حافظه بازسازی می‌شود. در نتیجه حافظه همانند عکس ضبط شده نیست و به خاطر منافع اقتصادی مدیریت انرژی، مغز ما – بر خلاف رایانه‌ها – همواره این خاطرات را بازنویسی می‌کند. این باعث می‌شود که خطاهای حافظه انسانی به مراتب بیشتر از رایانه‌ها یا گوشی‌های هوشمند باشد.

علاوه بر ضعف بنیادی حافظه، ما در حال زیستن در عصر نمایش‌گر‌های دو‌گانه و صفحات بی‌پایان مرورگر‌ها به سر می‌بریم. همچنین ما با هدفون‌هایی که دائما در حال پخش موسیقی هستند و گوشی‌های هوشمندی که مدام اعلان‌های مختلفی دارند و با همکارانی و دوستانی که در گروه‌های مجازی مختلف برای ما پیام می‌فرستند، رو‌به‌رو هستیم. همه این‌ها در حالی اتفاق می‌افتد که ما در حال انجام وظایف کاری‌مان هستیم که قرار است به خاطرش حقوق بگیریم!

دکتر نلسون کووان، متخصص حافظه کاری از دانشگاه میسوری می‌گوید:

«اغلب مردم اطلاع ندارند که با تمرکز پایدار و با اجتناب از حواس‌پرتی می‌توانند دستاورد‌های بیشتری داشته باشند. این که بتوانی در آن واحد دو مکالمه مختلف در فیس‌بوک داشته باشی بسیار هیجان‌انگیز است. اما مردم متوجه نیستند که این وسط چه چیزی را از دست می‌دهند. این کار شبیه ریختن یک سوپ خوشمزه روی سرتان است! اکثر افرادی که فکر می‌کنند توانایی تمرکز هم‌زمان روی چند کار مختلف را دارند، در حقیقت مجبور به نادیده گرفتن و از دست دادن جزئیات بیشتری از هر کدام از موضوعات هستند.»

دکتر لدوکس افزود:

«مغز دارای محدودیت‌های مشخصی برای پردازش اطلاعات و رسیدگی کردن به داده‌هاست.»

دو روش مهم و اصولی در تقویت حافظه

حرف هر دو محقق درست است، با این حال باز هم می‌توان کارهایی برای بهبود حافظه انجام داد.

تکرار کردم مطالب جدید

تکرار کردن کارها – خواندن و یا گفتن مداوم کلمات – به همان اندازه که ساده به نظر می‌رسد، هنوز هم بهترین روش برای تبدیل خاطرات ثبت شده در حافظه کوتاه‌مدت به بلند‌مدت است. برای انجام این کار، ما باید تمرکز خود را صرفا برای انجام یک کار در هر زمان قرار دهیم. متاسفانه اغلب این فرمول را دور می‌زنیم، زیرا خودمان را متقاعد می‌کنیم که ازبر شده‌ایم!

حین فرآیند یادگیری، اتصالات جدیدی در مغز شما ایجاد می‌شود. برای به‌یادسپاری آنچه که یاد گرفتید، کاری را بکنید که در کودکی می‌کردید: کلمات، فکرها و ایده‌هایتان را آن‌قدر تکرار کنید که ازبر شوید. این ساده‌ترین بازی مغز است که وجود دارد.

زمان دادن به مغز برای تثبیت حافظه

مطالعه شب امتحانی را فراموش کنید. این سبک مطالعه و یادگیری نه در دانشگاه به درد خورده و نه الان به درد می‌خورد! بهترین راه یاد‌گیری، تکرار مطلب با فاصله زمانی است.

دکتر رابرت بجورک، رئیس دپارتمان روان‌شناسی دانشگاه U.C.L.A. می‌گوید چپاندن اطلاعات به صورت سرعتی در مغز، سبب می‌شود که آن‌ها را در درازمدت فراموش کنیم. تحقیقات نشان داده که هنگامی که مطلبی را تکرار می‌کنید و همواره آن را تمرین می‌کنید، به راحتی آن را ازبر می‌شوید. بنابراین توصیه این است که برای ازبر کردن یک مطلب، آن موضوع را به بخشی از زندگی روزمره‌تان تبدیل کنید. در این صورت احتمال یادگیری آن چیز در طول زمان به طور چشم‌گیری بالا می‌رود. اما هنگامی که تمرین آن دانش را متوقف می‌کنید، از یادگیری آن به شدت کاسته می‌شود. محققان این را «منحنی فراموشی» می‌نامند.

برای اینکه این اتفاق رخ ندهد، بعد از چند روز و با یک فاصله زمانی، دوباره آن را تکرار کنید و تاثیر آن بر روی خودتان را آزمایش کنید. اما مراقب باشید؛ اگر بین جلسات تکرار، فاصله زمانی مناسبی ندهید، موفقیت کمتری به دست می‌آورید. لذا باید یک روش متعادل‌تر در پیش بگیرید. این روش، راه خوبی برای یادگیری یک زبان خارجی است.

دو روش مهم و اصولی در تقویت حافظه

بنشینید و ساکن باشید

حافظه و تمرکز همیشه دست در دست هم حرکت می‌کنند. دکتر کوان پیشنهاد می‌کند به عنوان یکی از راه‌حل‌های بهبود تمرکز، دفتر کار خود را از نو بچینید. او معتقد است که دفاتر با طراحی باز و استارت‌آپ گونه یا اشتراکی که به تازگی مورد پسند کسب‌وکار‌های جدید قرار گرفته، اغلب سبب کاهش بهره‌وری می‌شود. چرا که اینطور فضاها حواس‌پرتی بیشتری ایجاد می‌کند. چطور می‌توانید روی یک موضوع تمرکز کنید در حالیکه همکار‌تان با نیم متر فاصله و صدای بلند دائما مشغول خوردن تنقلات یا هدایت هواپیمای اسباب بازی‌اش باشد؟!

دکتر کوان می‌گوید: «ابداع مجدد محل‌های کار با همان طراحی باز نیز به بهبود این وضعیت کمکی نمی‌کند.» منظور او فضای کاری بدون میز، موانع فیزیکی و حریم خصوصی به همراه تعداد زیادی وسایل سرگرمی است. اتاق‌های یوگا، صخره‌نوردی و باغچه‌ها می‌توانند مزایای عالی داشته باشد. اما در عین حال با ایجاد محرک‌های بسیار زیاد سبب می‌شوند که حواس‌پرتی افزایش یافته و کارها در موعد مقرر به پایان نرسد.

مطالعات متعدد نشان داده است که به تعویق انداختن کار منجر به استرس می‌شود و سبب از بین رفتن کامل تمرکز می‌گردد. از درگیر شدن در کارهای بی‌فایده مانند گشت و گذار در وب بپرهیزید و فقط بر روی آنچه که برای کارتان نیاز دارید تمرکز کنید. آن وقت ببینید که چگونه تمرکزتان افزایش می‌یابد و چقدر حافظه‌تان بهتر می‌شود. دکتر کوان می گوید تمرکز و حافظه وقتی عملکرد بهتری پیدا می‌کنند که به هم خیانت نکنند و دنباله‌روی یکدیگر باشند و این چیزی است که به آن «هک کردن زندگی» می‌گویند.

تقویت حافظه توسط نشانه‌ها

ذهن به طور مداوم دچار حواس‌پرتی می‌شود. در مورد دانش‌آموزان، امتحان‌های کوتاه از قبل تعیین نشده سر کلاس درس، انگیزه تمرکز است. زیرا آن‌ها می‌دانند که از آنها کوییز گرفته خواهد شد. محققان دانشگاه هاروارد گزارش می‌دهند که این روش باعث کاهش ۵۰ درصدی خیال‌پردازی و حواس‌پرتی دانش‌آموزان شده و نمرات‌شان را بهبود می‌بخشد (در همین راستا مقاله «استفاده از ذهن ناخود‌آگاه در حل مسائل پیچیده و افزایش خلاقیت» را مطالعه کنید).

دکتر روان‌شناس دانیل شاکتر و همکارانش در دانشگاه هاروارد در مقاله‌ای با نام «هفت گناه حافظه» می‌گوید: نکته اصلی در تمرکز نهفته است. برای برخی از کارها مانند گشت و گذار آنلاین، تقسیم تمرکز بی‌ضرر به نظر می‌رسد. اما وقتی پشت فرمان باشید وضع کاملا فرق می‌کند. در این حالت شما به تمام دقت و تمرکزتان نیاز دارید چون لحظه‌ای غفلت می‌تواند مسیر زندگی شما یا فرد دیگر را عوض کند. این جدی‌ترین ضعفی است که حافظه دارد.

دکتر شاکتر پیشنهاد می‌کند که نشانه‌ها – نشانه‌های بصری یا کلامی برای مواردی مانند دسته کلید – برای مرتبط کردن مکان‌ها و چیزها به کار بگیرید. موبایل‌ها و گوشی‌های هوشمند ما نیز می‌تواند در یادآوری چیزها به ما کمک کنند. از تنظیم زنگ‌های آلارم برای وقت دندان‌پزشکی و خوردن به موقع داروها تا برنامه‌هایی مثل Waze که به شما یادآوری می‌کنند که کودک را درون ماشین جا نگذارید! ممکن است احمقانه به نظر برسد، اما اگر چنین اتفاقی بیافتد، فاجعه بسیار غم‌انگیزی رقم می‌خورد.

او می‌گوید: «حافظه بسیار وابسته به نشانه است.» با اشاره به اصطلاح نقص حافظه حواس‌پرت (absent-minded memory failure) ادامه می‌دهد: اکثر افراد می‌گویند چنین ماجرایی هرگز امکان ندارد برای من اتفاق بیافتد. اما در لیست افرادی که این ماجرا برای آن‌ها اتفاق افتاده است، افراد مسئولیت‌پذیر به وفور یافت می‌شوند. وقتی آن نشانه مشخص را نداشته باشید، تقریبا امکان فراموشی هر چیزی وجود دارد.»

او افزود:

«نکته حیرت‌انگیز در مورد نقص حافظه حواس‌پرت این است که اگر نشانه‌ای وجود نداشته باشد که شما را به انجام یک واکنش وادار کند، تقریبا بر هر چیزی می‌تواند تاثیر بگذارد.»

یک راه ساده این است که یک زنگ یادآوری ساعت یا گوشی تلفن همراه‌تان تنظیم کنید. حتی بهتر است، تعدادی از این تکنیک‌ها را با هم ترکیب کنید: روی کاغذی کوچک بنویسید «نامه باید پست شود» و روی میز خود به گونه‌ای قرار دهید که هر از چند گاهی چشم‌تان به آن بخورد و یا مجبور باشید آن را به مدت طولانی تماشا کنید. حافظه‌تان را با ترکیب این روش ها تقویت کنید. زندگی مدرن، ضمانت‌های کمی درباره عملکرد حافظه ارائه می‌دهد، تنها استفاده از یکی از این نکات مطمئنا باعث بهبود زندگی می‌شود.

آقای شوکر گفت:

«بسیاری از مردم دچار اعتماد‌به‌نفس کاذبی درباره مدیریت حواس‌پرتی هستند. انجام هم‌زمان دو کار همیشه یک نتیجه دارد: ایراد در انجام یک یا هر دو کار! از موقعیتی که در آن هستید آگاه باشید و دقت کنید که چه زمانی به تمرکزتان اجازه تقسیم شدن می‌دهید. چون احتمالا بهای آن را خواهید پرداخت. این تقسیم شدن تمرکز در برخی موارد ممکن است مهم نباشد، اما در سایر موارد می‌تواند همه چیز را تغییر دهد.»

 

منبع: نیویورک تایمز