برای مشاهده نتایج کلید Enter و برای خروج کلید Esc را بفشارید.

چرا ترک اعتیاد سخت است؟ ۱۰ مانع اساسی روانشناختی در ترک الگوهای رفتاری مضر

الگوهای رفتاری اعتیادآور می‌توانند نشانه‌ای مبنی بر عدم کارآمدی فرایندهای تصمیم‌گیری درازمدت باشند. این خطاهای فکری می‌توانند تلاش برای حفظ شفافیت را مختل کنند. در ادامه به مهمترین موانع ترک الگوهای رفتاری مضر از جمله سیگار و اعتیاد می‌پردازیم که ناشی از اختلال در فرآیند تصمیم‌گیری است:

چرا ترک اعتیاد سخت است؟ ۱۰ مانع روانشناختی

۱. حساسیت بیش‌ازحد به پاداش مغزی

حساسیت به پاداش یک ویژگی شخصیتی است که آسیب‌پذیری فرد در مقابل اعتیاد را افزایش می‌دهد و ترک آن را دشوار می‌کند. حساسیت پاداش به‌عنوان تمایل به دنبال کردن تجربیات هیجان‌انگیز، لذت‌بخش و جدید تعریف می‌شود. مانند هر ویژگی شخصیتی دیگر بیش از ۵۰ درصد توسط وراثت تعیین می‌شود. افرادی که به دنبال تجربیات با حساسیت بالا هستند، بیشتر در معرض خطر سوءمصرف مواد قرار می‌گیرند. به‌عنوان‌مثال، افراد که دنبال حساسیت بالا هستند در مقایسه با افرادی که دنبال آن میزان از حساسیت بالا نیستند، درک کمتری از مخاطرات نوشیدنی‌های الکی دارند و لذت آن را بیشتر تصور می‌کنند.

۲. اعتیاد به دلیل اختلال خودکنترلی

خودکنترلی به معنی نوعی از تصمیم‌گیری است که مبنای انتخاب بر اساس اهداف بلندمدت و نه فوری تعریف می‌شود. در اکثر موارد، رفتارهای بی‌مهابا و لحظه‌ای از جهت اهداف فردی مهم به ضرر شخص تمام می‌شود. تحقیقات نشان می‌دهد که در افراد مبتلا به سوءمصرف مواد میزان بی‌مهابا بودن رفتارها نسبت به افراد سالم بیشتر است. معتادان (افراد با الگوهای رفتاری افراطی) موفق به ارزیابی مناسب پاداش‌های دوردست نمی‌شوند و اغلب به کاری روی می‌آورند به نفعشان نیست. معتادان و یا افرادی که در یک مورد افراط می‌کنند، در درون خود تمایل دارند که اعتیاد خود را یک زمانی ترک کنند، اما آن زمان امروز نیست! همیشه به تاخیر انداختن کارهای سخت و تلاش‌های ناخوشایند حس خوبی دارد.

۳. از دست دادن اراده

تعریف اراده به معنی تلاش فراونی است که فرد برای کنترل دارند و هدفش کنترل رفتارهای تکانشی ماست. وقتی انرژی افراد به اتمام می‌رسند، ایشان دست به انتخاب‌های نامناسب می‌زنند و احتمال بیشتری دارد که تحت تاثیر خواسته‌ها، نیازها و اشتیاق‌های شدید قرار گیرند که بعدا سبب پشیمانی شود. یک سری از عوامل محیطی نیز می‌توانند سبب تضعیف اراده و درنتیجه بروز رفتارهای تکانشی (هیجانی) شوند که مانع ترک اعتیاد شود. (به‌عنوان‌مثال، یک سری تصمیم‌گیری‌ها که شامل دعوا، استرس، کمبود خواب و الکل می‌شود).

چرا ترک اعتیاد سخت است؟ موانع روانشناختی

۴. ظرفیت حافظه کاری (WMC) ذهن

حافظه کاری توانایی حفظ اطلاعات در ذهن است. حافظه کاری و داشتن توجه و دقت، مفاهیمی نزدیک به هم هستند. دقت داشتن به معنی توانایی انتخاب و تمرکز بر اطلاعات مرتبط محیطی و درعین‌حال نادیده گرفتن اطلاعات کم‌اهمیت و نامربوط به است (به‌عنوان‌مثال، ایمیل‌ها یا پیام‌های متنی غیر مرتبط). افراد با حافظه کاری کم، ظرفیت کمتری در مهار واکنش‌های بی‌مهابا دارند. حافظه کاری می‌تواند به‌طور موقت با اضطراب یا استرس، اشتیاق شدید و مسمومیت‌های الکلی مختل شود. این به آن معنی است که خواسته‌ها بیشتر از ظرفیت حافظه کاری است. این اختلال به وجود آمده سبب کاهش هر چه بیشتر کنترل فرد بر محرک‌های لحظه‌ای شده و مانع ترک اعتیاد می‌شود.

۵. تداعی‌های وابسته به موقعیت

وسوسه‌ها توسط تداعی‌های وابسته به موقعیت (محرک‌ها) به وجود می‌آیند. این وسوسه‌ها با استفاده از اثر شرطی‌شدن کلاسیک به فرد قول رضایت لحظه‌ای را به هزینه گزاف پاداش بلندمدت می‌دهد. به‌عنوان‌مثال، دیدن و بوییدن شیشه شراب، میل فرد را برای نوشیدن آن افزایش می‌دهد. با به وجود آمده اشتیاق شدید، ترجیحات فردی به‌گونه‌ای تغییر می‌کند که با تصمیم قبلی وی مبنی بر اجتناب از آن، کاملا در تضاد قرار می‌گیرد. شرایط بسیار دیگری نیز مانند احساسات شدید وجود دارند (مثلا خشم یا اضطراب)، که در آن افراد بین آنچه در آن لحظه می‌خواهند و آنچه در طولانی‌مدت به نفعشان می‌تواند باشد، دچار تجربه سرگشتگی می‌شوند و نمی‌توانند اعتیاد را ترک کنند.

۶. استرس و فرار از تمرکز بر خود

بسیاری از معتادان از داروها برای مقابله با تجربیات استرس‌زا یا تهاجمی استفاده می‌کنند. استفاده از مواد مخدر به آن‌ها امکان فرار از واقعیت را می‌دهد. پریشانی عاطفی موجب تغییر رفتار در جهتی می‌شود که فرد بخواهد به‌سرعت روحیه‌اش را بهبود بدهد و مسلما چنین رفتارهایی به تصمیمات ضعیفی منجر می‌شود. بنابراین، رفتار بی‌مهابا مانند یک خرید تخفیف خورده کوتاه‌مدت با تاثیر منفی است که بهای هزینه نگهداری آن تاثیر منفی تمام می‌شود.

۷. مدل تفکری همه‌ یا هیچ چیز

این موردی شبیه غلتیدن یک قطعه‌سنگ از کوهی است که در نهایت به ریزش کوه منتهی می‌شود. به‌عنوان‌مثال، فردی که با موفقیت الکل را کنار گذاشته است، پس از نوشیدن یک آبجو ممکن است وارد مرحله میگساری شود و با خود چنین فکر کند که حالا که از مسیر خارج شده می‌تواند ته جعبه آبجو را درآورد. این برگشت به خانه اول اغلب سبب خود سرزنشی و از دست دادن خودکنترلی به‌دست‌آمده برای ترک اعتیاد می‌شود.

۸. سو‌گیری تجسمی

سوگیری تجسمی یک سوگیری شناختی است که سبب می‌شود ما به‌اشتباه ترجیحات کنونی خود را بر ترجیحات آینده خود فرافکنی کنیم. هنگامی‌که ما در یک ذهنیت خنثی هستیم، قدرت اشتیاق یا گرسنگی برای تغییر رفتارمان را دست‌کم می‌گیریم. تئوری سوگیری چنین پیش‌بینی می‌کند که مردم در حالت ذهنی خنثی اعتمادبه‌نفس بیشتری نسبت به توانایی خود برای مقابله با وسوسه در خود پیدا می‌کنند و خود را بیشتر در معرض موقعیت‌های وسوسه‌انگیز قرار می‌دهند که عملا با تصمیم برای ترک اعتیاد در تضاد است.

علل شکست تصمیم‌گیری‌های ترک اعتیاد

۹. انکار

معتادان به‌شدت مستعد انکار هستند. انکار توضیح می‌دهد که چرا مصرف مواد مخدر به‌رغم مواجهه با عواقب منفی آن، همچنان ادامه دارد. انکار اساسا یک مکانیسم دفاعی است. بدین معنی که افرادی که دچار سوءمصرف مواد هستند از انکار استفاده می‌کنند تا از وارد شدن احساسات تهدیدکننده به منطقه افکار آگاهانه‌شان جلوگیری کنند. همچنین شواهدی مبنی بر این وجود دارد که معتادان از پیامدهای منفی رفتارشان به دلیل اختلال در بینش و خودآگاهی غافل هستند نه به خاطر انکار. سوءمصرف مزمن مواد حس خودآگاهی فرد را مختل می‌کند، (اختلال در قشر کورتکس) که این اختلال خود را به شکل انکار میزان و شدت اعتیاد نشان می‌دهد و لذا نیاز به درمان دارد.

۱۰. عوارض طولانی مدت اعتیاد به مواد مخدر

یکی از عواقب سوءمصرف مواد، اختلالات تصمیم‌گیری است که یک تله اعتیاد به وجود می‌آورد. استفاده مکرر از محرک‌ها از برخی جنبه‌ها سیستم پاداش‌ده را حساس می‌کند به‌طوری‌که مقدار کم مواد (یا هر رفتار اعتیادگونه دیگر) یا حتی محیطی که نشانه‌های مرتبط با مواد داشته باشد، می‌تواند به مصرف مواد یا تکرار الگوهای مخرب اعتیادگونه را منجر شود.

نتیجه چنین رفتاری، یک اعتیاد بی‌لذت است. این توضیح می‌دهد که چرا معتادان اغلب حتی زمانی که دیگر از مصرف آن لذت نمی‌برند همچنان به استفاده از مواد مخدر ادامه می‌دهند. به‌عنوان‌مثال، برخی از سیگاری‌های تنفر عمیقی نسبت به سیگار کشیدن ابراز می‌کنند، اما همچنان به‌طور منظم سیگار می‌کشند. از میان رفتن تعادل بین لذت (خوشایند بودن) و خواهش (خواستن) می‌تواند به تصمیمات بد (یا انتخاب‌هایی که دوست ندارند) منجر شود.

ماهیت اعتیاد همواره به‌عنوان یک انتخاب یا بیماری موردبحث بوده است. شواهد فراوانی وجود دارد که نشان می‌دهد هر چند امتحان اولیه مواد مخدر عمدتا یک انتخاب محسوب می‌شود اما مداومت مصرف مواد، توانایی تصمیم‌گیری را مختل می‌کند. همچنین شواهد نشان می‌دهد که ضعف در توانایی تصمیم‌گیری عامل مهمی برای تبدیل مصرف مواد مخدر از حالت تفننی به حالت اجباری و اعتیاد گونه است که ترک آن را دشوار می‌کند.

 

منبع: سایکالیجی تودی

 

یادداشت مترجم:

باید توجه داشت که هر گونه اعتیاد و الگوهای رفتاری مخرب تکرار شونده از ساز و کار مغزی مشابهی بهره می‌برند و با پاداش دهی فرد را ملزم به تکرار آن الگوی آسیب‌زا می‌کنند. این الگوهای رفتاری برای هر کسی می‌تواند متفات باشد: مواد مخدر، قمار، الکل، شکر، بازی‌های کامیپوتری، هرزه‌نگاری، گوشی‌های هوشمند و شبکه‌های اجتماعی، (در همین راستا مقاله «اعتیاد به اینترنت: راهنمای استفاده از گوشی موبایل و روش رهایی از فضای مجازی» را مطالعه کنید) و حتی عشق! افرادی که در یافتن عشق حقیقی ناکام هستند و دارای سبک دل‌بستگی ناامن هستند، مدام برای تکسین و رسیدن به لذتی پاداش بخش با افراد مختلف وارد رابطه می‌شوند تا پاداش‌های کوتاه‌مدت دریافت کنند.