برای مشاهده نتایج کلید Enter و برای خروج کلید Esc را بفشارید.

شرطی‌سازی اجتماعی چیست؟ چه تاثیری بر انتخاب‌های ما دارد؟ چطور باید از آن رها شد؟

همه ما دوست داریم فکر کنیم که دارای اختیار عمل بوده و آزادی این را داریم که بتوانیم کنترل تصمیمات زندگی خود را شخصا به دست بگیریم. اما در واقع، ما از سنین نوجوانی توسط شرطی‌سازی اجتماعی برنامه‌ریزی می‌شویم.

شرطی سازی اجتماعی چیست؟

شرطی‌سازی اجتماعی مجموعه‌ای از رفتار‌ها و قوانینی است که توسط جامعه به ما دیکته می‌شود. با کمی دقت می‌توان به راحتی دریافت که ما به عنوان افراد جامعه تحت تاثیر این شرطی‌سازی هستیم.

هیچ کس در زمان جوانی نمی‌خواهد انگشت‌نما شود. همه ما می‌خواهیم در جامعه پذیرفته شویم. اگر متفاوت باشیم، مورد آزار و اذیت و تمسخر قرار گرفته و در نهایت توسط گروه‌های محبوب طرد خواهید شم.

در نتیجه ما به سرعت یاد می‌گیریم که با آنچه که همه انجام می‌دهند، می‌گویند، می‌پوشند، می‌خواهند و حتی با آنچه که به آن اعتقاد دارند، هم‌رنگ شویم. سوال این است که این موضوع چطور آغاز می‌شود و چه کسی برای ما شرط و شروط تعیین می‌کند؟

 ای.دبیلیو توزر: «هر مطلبی که می‌خوانید، به آرامی با جهت‌دهی ذهن‌تان شخصیت شما را شکل می‌دهد.»

موضوع این است که این نوع از شرطی‌سازی به محض تولد ما شروع می‌شود. والدین بلافاصله تفاوت‌های جنسیتی را القا و تقویت می‌کنند. والدین از دختران می‌خواهند‌ به شیوه‌ای آرام و مودبانه رفتار کنند و به پسرها می‌گویند که نباید گریه کنند (برای مطالعه بیشتر در مورد کلیشه‌های تربیتی نادرست مراجعه کنید به مقاله «درآمدی بر کتاب «۱۰۰ نکته برای تربیت پسران با اعتماد‌به‌نفس»»).

معلمان با یک باتوم بالای سر پسران ایستاده و آن‌ها را به سمت رشته‌های علمی مانند ریاضی و فیزیک سوق می‌دهند. در طرف مقابل، دختران به سمت مباحث خلاقانه هل داده می‌شوند. فارغ‌التحصیلان واجد شرایط باید به سرعت وارد بازار کسب و کار شوند.

بمباران آگهی‌ها و تبلیغات به صورت دائم پیام‌هایی در مورد نحوه لباس پوشیدن مخابره می‌کنند، این که تیپ شما باید شبیه چه چیزی باشد و چه چیزی را باید زیبا تلقی کنید. این تغذیه دائمی افکار و القائات ذهنی، بی‌آنکه متوجه باشیم، ما را برای پذیرش اینکه درست هستند و در نتیجه تقلید الگوی‌های القا شده تحت فشار قرار می‌دهند.

نمونه‌هایی از شرطی‌سازی توسط جامعه

  • مدل‌های صنعت فشن باید لاغر اندام باشند.
  • رنگ صورتی مختص دختر، و آبی برای پسر است.
  • پرستاران زن هستند.
  • پول خوشبختی به همراه می‌آورد.
  • ما باید پروتئین لازم بدن خود را از گوشت دریافت کنیم.

شرطی‌سازی اجتماعی چگونه بر رفتار ما تاثیر می‌گذارد؟

شرطی‌سازی اجتماعی چگونه بر رفتار ما تاثیر می‌گذارد؟

۱. شرطی سازی در زبان مکالمه

کلمات بی‌درنگ ذهن ناخودآگاه ما را تحریک می‌کنند. به عنوان مثال، هنگامی که کلمه مهاجر به گوش‌تان می‌خورد، اولین چیزی که به ذهتان می‌رسد چیست؟

برای برخی، افکار اولیه ممکن است مرتبط با بستن مرز‌ها، اشغال کشور، کمبود منابع، یا زیاده از حد بودن آن‌ها و عدم امکان سازگاری با آن‌ها باشد.

برای برخی دیگر، کلمه مهاجر ممکن است معادل پزشکان و پرستاران مجرب، افراد تبعیدی که در غربت زندگی می‌کرده‌اند، اروپایی‌ها، دانشجویان خارجی، یا کارکنان سرویس جهانی بهداشت باشد.

بسته به نوع رسانه‌ای که تماشا می‌کنید یا منابعی که مطالعه می‌کنید، دیدگاه شما نسبت به مهاجران شکل می‌گیرد. به عنوان مثال، معمولا رسانه‌های راست‌گرا اکثر مهاجران را در یک هاله منفی نشان می‌دهند.

۲. شرطی سازی دلیل تعصب و قضاوت دیگران

افراد بی‌خانمان مسئول سرنوشت خود هستند یا نیازمند کمک از سوی جامعه؟ برخی افراد دارای افکار افراطی در مورد افرادی که در خیابان زندگی می‌کنند، هستند. آن‌ها فکر می‌کنند که این اتفاق هرگز برای آن‌ها نخواهد افتاد و بنابراین تمام تقصیر شرایط فرد بی‌خانمان را بر دوش خود او می‌گذارند.

این افراد چگونه به این باور رسیده‌اند؟ آیا والدین‌شان نسبت به افراد بی‌خانمان دیدگاه نکوهشی و انتقادی داشته‌اند؟ از لحاظ آماری، برای اغلب افراد در آمریکا فاصله‌ای که با از دست دادن خانه‌هایشان و نداشتن جایی برای زندگی وجود دارد، صرفا معادل با پرداخت نشدن سه چک متوالی وام‌های بانکی‌شان است. در نتیجه این احتمال ابدا برای هیچ کس دور از واقعیت نیست؛ و سئوالی که پیش می‌آید این است که چرا برخی معتقدند که این مشکل صرفا تقصیر فرد است و ربطی به ساز و کار‌های بانکی و اقتصادی ندارد؟

جامعه برای دهه‌ها به ما چنین القا می‌کند که سخت‌کوشی و تلاش بی‌وقفه تمام آن چیزی است که برای موفقیت در زندگی لازم داریم. بنابراین مقصر دانستن شخص بی‌خانمان به جای به چالش کشیدن این پیام دیرینه که متاسفانه همه به صورت خودکار باور کرده و تبعیت می‌کنند، کار آسان‌تری است.

۳. باورهای دینی

مسلما نمی‌توان صحبت از هر نوع شرطی‌سازی چه اجتماعی چه دیگر انواع آن به میان آورد و حرفی از مذهب نزد. من حدس می‌زنم که هر دین و آیینی که شما به عنوان یک بزرگسال پیرو آن هستید یا به آن اعتقاد دارید، در زمان کودکی یاد گرفته‌اید.

هنگامی که ما کودک هستیم، هر آنچه را که والدین و معلم‌ها به ما می‌گویند می‌پذیریم. از آنجایی که هنگام جذب و پذیرش این اطلاعات برای اولین بار، ما بسیار کم سن و سال هستیم، حتی در صورتی که نادرست باشند هم رهایی از دست آن اطلاعات وقتی که مسن‌تر می‌شویم به شدت سخت است.

در کتاب‌های تاریخی نمونه‌های مشابهی از بازگویی وقایع جنگی مشهور به صورت تحریف شده و غیر‌واقع می‌توان یافت. کشورها برای آموزش کودکان، با دست‌کاری نتایج نبرد، اقدامات ژنرال‌ها و حتی نخست‌وزیران، روایت واقعی جنگ را به سمت منافع خود تحریف می‌کنند.

گاها افشای این حقیقت که قهرمانان ملی مورد احترام ملت‌ها، در واقعیت کمتر از تصویر ایده‌آل ذکر شده در تاریخ آن ملت‌ها بوده‌اند، پس از چندین دهه باعث خشم و عصبانیت مردم آن کشور می‌شود.

۴. سعی در ارائه بهترین وجهه از شخصیت در اینترنت و فضای مجازی

آیا زندگی‌ای که شما در حال حاضر در شبکه‌های اجتماعی از خود به نمایش می‌گذارید، هیچ شباهتی به زندگی واقعی‌تان دارد؟ سلفی‌هایی که به شکل حرفه‌ای و با صرف چندین ساعت وقت انتخاب می‌کنید تا شما را در بهترین حالت ممکن نشان دهد، همه ابعاد زندگی‌تان را به تصویر می‌کشد یا فقط جذاب‌ترین بخش آن را؟

و یا حتی بحثی که در مورد یک پست می‌کنید و در راستای عقاید شما نیست و صرفا می‌خواهید نشان دهید که چه اندازه نسبت به آخرین تراژدی‌های جهان روح‌تان آزرده شده است (هر چه باشد، لااقل این نوع پست‌ها واقعا می‌توانند بر شما تاثیر بگذارند!).

در عصر حاضر ما به گونه‌ای شرطی‌سازی شده‌ایم که گویا وظیفه داریم همیشه در بهترین حالت و وجهه خود باشیم، سخنان موجه بر زبان بیاوریم و حداقل چنین نشان دهیم که عشقی که هم اکنون به زندگی داریم هرگز در گذشته وجود نداشته است. اما واقعیت این است که در دنیای مدرن کنونی، انسان‌ها بیشتر از گذشته دست به خود‌کشی می‌زنند و نوجوانان بیش از پیش مورد آزار و اذیت تا حد مرگ قرار می‌گیرند و نگرانی مرتبط به چاقی کودکان زیر ۶ سال در بالاترین حد خود است.

شبکه‌های اجتماعی دروازه زندگی ما هستند، اما ما این دریچه را به صورت تعمدی به شکلی فریبنده و آراسته نگه می‌داریم؛ چرا که زندگی‌ای که می‌زییم با سطح انتظارات اجتماعی هم‌خوانی ندارد.

برای رهایی از شرطی‌سازی چه باید کرد؟

برای رهایی از شرطی‌سازی چه باید کرد؟

۱. از سوال کردن یا مواجهه با دلیل رفتار دیگران نهراسید.

۲. اگر با چیزی که مشاهده می‌کنید موافق نیستید، ابراز مخالفت کنید و «نه» بر زبان بیاورید.

۳. دور و بر خود را با افرادی که ذهنیت‌شان به ذهنیت شما مشابه است پر نکنید. در این صورت صرفا نظرات خود را تقویت خواهید کرد.

۴. رسانه‌ها را از منابع مختلف و متنوعی پیگیری و تماشا کنید. اگر صرفا یک روزنامه را می‌خوانید، سراغ یکی دیگر با خط فکری متفاوت هم بروید.

۵. سرتان به کار خودتان باشد! با قوانین خودتان زندگی کنید. اگر درآمد زیادی کسب نکنید چه اتفاقی خواهد افتاد؟ کاری را بکنید که خوشحال‌تان می‌کند (درآمد زیاد معادل خوشحالی نیست).

۶. در نهایت زمانی که متوجه شدید رفتارها یا باورهای شما نتیجه شرطی‌سازی اجتماعی است، روی آن‌ها کار کنید و تغییرشان دهید.

اس. ان قونکا که یک مدرس مدیتیشن هندی است چنین توصیه می‌کند:

«زدودن ذهن از شرط‌های قدیمی و تمرین ذهن‌آگاهی به حفظ خونسردی و خردمندی در هر تجربه، اولین قدم به سوی ایجاد شادی واقعی در زندگی است.»

 

منبع: آکادمی